(مُعْجَمُ اللِّسَانِ) Mu’jam Lisaan

مُعْجَمُ اللِّسَانِ

(Dictionary of Lisaan (Arabic – Divehi – (مُعْجَمُ اللِّسَانِ) Mu’jam Lisaan

(Dictionary of Lisaan (Arabic – Divehi – (مُعْجَمُ اللِّسَانِ) Mu’jam Lisaan

 

މަސްދަރު: ލިސާން އިންސްޓިޓިއުޓް

ކިޔާފައިވާ ޢަދަދު:7,535

Advertisements
އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް

ޢަރަބި ބަހުގައި ޢަދަދާއި، މަޢުދޫދު ލިޔާ ގޮތް

މުޞަންނިފު: އަލްއުސްތާޛު ޢަބްދުލްމުޢީދު ޙަސަން

1 އާއި 2:

އަބަދުވެސް މަޢުދޫދާ މުޅިން އެއްގޮތެވެ.

މިސާލު:
فتاة واحدة: އެއް އަންހެން ކުއްޖެއް.
شابٌ واحد: އެއް ފިރިހެން ކުއްޖެއް.
امرأتان اثنتان: ދެ އަންހެނުން.
رجلان اثنان: ދެ ފިރިހެނުން.

3 އިން 9 އަށް:

ޢަދަދުގެ ޖިންސް، މަޢުދޫދުގެ ޖިންސާ ތަފާތެވެ.

މީގެ މާނައަކީ:
ފިރިހެން މަޢުދޫދާއެކު އަންހެން ޢަދަދެވެ.
އަންހެން މަޢުދޫދާއެކު ފިރިހެން ޢަދަދެވެ.

މިސާލު:
تسع طالبات: ނުވަ އަންހެން ދަރިވަރުން.
خمسة طلاب: ފަސް ފިރިހެން ދަރިވަރުން.
(މަޢުދޫދު މިވަނީ ޖަމްޢުކޮށެވެ).

10(ދިހަޔެއް):

ދިހަޔެއްގެ ދެ ޙާލަތު ވެއެވެ. އެއީ މުފުރަދާއި މުރައްކަބެވެ.
މުފުރަދު ޙާލަތުގައި، ޖިންސްގެ ގޮތުން މަޢުދޫދާ ތަފާތެވެ.

މިސާލު:
عشر طالبات: ދިހަ އަންހެން ދަރިވަރުން.
عشرة طلاب: ދިހަ ފިރިހެން ދަރިވަރުން.
(މަޢުދޫދު މިވަނީ ޖަމްޢުކޮށެވެ).

މުރައްކަބު ޙާލަތުގައި، ޖިންސުގެ ގޮތުން މަޢުދޫދާ އެއްގޮތެވެ.

11 އާއި 12:

ޖިންސުގެ ގޮތުން މަޢުދޫދާ އެއްގޮތެވެ.

މިސާލު:
اشتريت أحد عشر بيتاً: އެގާރަ ގެ ގަނެފިން.
فتحت اثنتي عشرة نافذة: ބާރަ ކުޑަދޮރު ހުޅުވައިފިން.
(މަޢުދޫދު މިވަނީ މުފުރަދުކޮށެވެ).

13 އިން 19 އަށް:

އޭކަންވަޅުގެ ޢަދަދު، މަޢުދޫދުގެ ޖިންސާ ތަފާތެވެ.
ދަސްވަޅުގެ ޢަދަދު، މަޢުދޫދުގެ ޖިންސާ އެއްގޮތެވެ.

މިސާލު:
ثلاثة عشر بيتاً: ތޭރަ ގެ.
تسعة عشر طالباً: ނަވާރަ ދަރިވަރު.
خمس عشرة سنة: ފަނަރަ އަހަރު.
أربع عشرة طبقة: ސާދަ ފަޝަލަ.
(މަޢުދޫދު މިވަނީ މުފުރަދުކޮށެވެ).

ޢަޤުދުގެ ޢަދަދާއި ސަތޭކައިގެ ޢަދަދާއި އޭގެ ގުނަ:

އެ އޮންނަ ގޮތަށް ސާބިތުކަންމަތީ ދެމިއޮވެއެވެ.

މިސާލު:
ثلاثون منزلاً: ތިރީސް ގެ.
ثلاثون شرفةً: ތިރީސް ބެލްކަނި.
مائة عام: ސަތޭކަ އަހަރު.
مائة سنة: ސަތޭކަ އަހަރު.
(މަޢުދޫދު މިވަނީ މުފުރަދުކޮށެވެ).

މަސްދަރު: ބަޙުރު އީމަޖައްލާ: 17 ވަނަ ޢަދަދު

ކިޔާފައިވާ ޢަދަދު:7,535

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް

އަލިފުބާ މަސައްކަތު ކަރުދާސް (މަރުޙަލާ 1) – އެއްވަނަ ފޮތް

އަލިފުބާ މަސައްކަތު ކަރުދާސް (މަރުޙަލާ 1) – އެއްވަނަ ފޮތް

ކިޔާފައިވާ ޢަދަދު:7,535

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް

ޗިކުންގުންޔާ

ލިޔުނީ: ޑރ. ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ޙަމީދު

ތަޢާރަފް

ޗިކުންގުންޔާ (Chikungunya) އަކީ މަދިރީގެ ސަބަބުން ފެތުރޭ ވައިރަސް އަކުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. ޗިކުންގުންޔާ އަކީ އެބަލީގެ އަލާމާތްތައް ޑެންގީ ހުމާއި ވަރަށް އެއްގޮތް ބައްޔެކެވެ. ޗިކުންގުންޔާ އަކީ މަދިރީގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ހުމެއްކަމުން މިއީ ވެސް އެބައްޔަކާއި ވިސްނައި ފަރުވާތެރިވާންޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. 2006 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ޗިކުންގުންޔާ ފެތުރިގެންދިޔަކަން ފާހަގަ ކުރެވުނެވެ. ޗިކުންގުންޔާ އަކީ އެބަލި ޖެހުމުން ވަރަށް ބޮޑަށް ހުޅުތައް ދުޅަވެ، ހުޅުތަކުގައި ތަދުވެ ރިއްސާ ބައްޔަކަށް ވުމުން، އެދުވަސްވަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުގައި “ހުޅު ރޯގާ”ގެ ނަމުން މިބައްޔަށް މުޚާތަބު ކުރެވިފައި ވެއެވެ.

ޗިކުންގުންޔާ ވައިރަސް

ޗިކުންގުންޔާ ޖެހެނީ ޓޯގަވިރިޑޭ(Togaviridae) އޭ ކިޔޭ ވައިރަސް އާއިލާގެ އަލްފާ ވައިރަސް ޖީނަސް އަށް ނިސްބަތްވާ ޗިކުންގުންޔާ ވައިރަސް(Chikungunya virus) ގެ ސަބަބުންނެވެ. މިއީ ސިންގަލް ސްޓްރޭންޑެޑް އާރުއެންއޭ ވައިރަސް އެކެވެ. މިއީ ޖަނަވާރުގެ ކިބައިން އުފަންވެގެން އައިސްފައިވާ ވައިރަހެކެވެ. ޖަރާސީމް ނައްތާލުމަށް ހަދާފައި ހުންނަ ކެމިކަލްތަކާއި، ހޫނުން މި ވައިރަސް ނައްތާލެވިދާނެ އެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ހޫނަށް ނާޒުކު ވައިރަސް އެއް ކަންވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ.

ބަލީގެ ތާރީޚް

ޗިކުންގުންޔާ ވައިރަސް ފުރަތަމަ ފެނިފައިވަނީ 1952 ވަނަ އަހަރު ޓެންޒޭނިޔާ މީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގެ ލެއިންނެވެ. މިބައްޔަށް ނަން ދެވިފައިވަނީ 1954 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ޗިކުންގުންޔާ މިއީ ޓެންޒޭނިޔާގެ ދެކުނާއި މޮޒަމްބީކްގެ އުތުރު ހިސާބުތަކުގައި ވާހަކަ ދައްކައި އުޅޭ މެކޮންޑީ(Maconde)  ބަހުން ނެގިފައިވާ ނަމެކެވެ. މާނައަކީ ”އެލަންބާލާ އެތި” ނުވަތަ ”އެގުދުކޮށްލާ އެތި” އެވެ. މިގޮތަށް ކިޔަނީ ޗިކުންގުންޔާ ޖެހުމުން ކުރިމަތިވާ ހުޅުތައް ދުޅަވުމުން ލުއިކަމެއް ކުޑަކޮށްވެސް ލިބެނީ އަތްފައިގެ ހުޅުތައް ލަންބައިގެން އޮވެގެން ކަމަށްވާތީ އެވެ. ނުވަތަ ގުދަށް އޮވެގެންކަމަށްވާތީ އެވެ. ޗިކުންގުންޔާ އަކީ މެކޮންޑީ ބަހުން އިގިރޭސި ބަހަށް ނެގިފައިވާ ހަމައެކަނި ލަފުޒެވެ. މިބަލި ހޯދާފައިވަނީ މޭރިއަން ރޮބިންސަން އެވެ. ބަލި ފުރަތަމަ އާންމުގެން ގޮސްފައިވަނީ އެފްރިކާ އަދި އޭޝިޔާގެ ގައުމުތަކުގައެވެ. ޔޫރަޕުން މިބަލި ފުރަތަމަ ފެނިފައިވަނީ 2007 ވަނަ އަހަރު އިޓަލީ ވިލާތުންނެވެ.

ޗިކުންގުންޔާ ފަތުރާ މަދިރި

ޗިކުންގުންޔާ އެކެއްގެ ގައިން އަނެކެއްގެ ގަޔަށް އަރަނީ އީޑީޒް މަދިރީގެ ފަރާތުންނެވެ. އީޑީޒް މަދިރީގެ ތަފާތު 3 ވައްތަރެއްގެ ސަބަބުން ޗިކުންގުންޔާ އިންސާނުންގެ މެދުގައި ފެތުރޭކަން ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. އެއީ އީޑީޒް އިޖިޕްޓައި (Aedes egypti)، އީޑީޒް އެލްބޯޕިކްޓަސް (Aedes albopictus)، އީޑީޒް ޕޮލިނިސިއެންސިސް(Aedes polynensis) އެވެ.

ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ މަދިރީގެ ތެރެއިން އީޑީޒް އިޖިޕްޓައި އަކީ ވަރަށް ކުޑަކުޑަ ކަޅުކުލައިގެ މަދިރިއެކެވެ. މީގެ ފައިތަކާއި ބުރަކަށި މަތީގައި ހުދުކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. ޗިކުންގުންޔާ ވައިރަސް ހުރި މަދިރިއެއް މީހެއްގެ ގައިގައި ހަފައިފިނަމަ ޗިކަންގުންޔާ ޖެހުނީ އެވެ. މިމަދިރީގެ ސައިޒަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 5 މިލިމީޓަރު އެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ޑެންގީ ހުން ވެސް ފެތުރެނީ އީޑީޒް އިޖިޕްޓައި ގެ ސަބަބުންނެވެ.

ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ މަދިރި ހެފުން: ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ މަދިރި އާންމުކޮށް ގައިގައި ހަފަނީ ފަތިހާއި މެންދުރު ފަހެވެ.

ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ މަދިރި އުޅޭތަން: ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ މަދިރި ޖައްސާލައި މަޑުކޮށްލައިގެން ތިބެނީ ގޭގޭގެ ތެރޭގައާއި، ހިޔާވަހި ކަމުގެ ދަށުގަޔާއި، އަލަމާރި ފަދަ އަދިރި ތަންތާގައެވެ. މިފަދަ ތަންތަން ނޫން ތަންތަނުގައި މަޑުކޮށްލައިގެން ތިބެނީ އެތަންތަނަކީ ހިޔާލިބޭ ފިނިތަންތަން ކަމަށްވާނަމަ އެވެ. އަންހެން މަދިރި ބިސްއަޅާނީ ފެނުގެ ތެރެއަށެވެ. ގޭގެ އެކި ތަންތަނުގައި ހުންނަ ފެންފޮދަށާއި، ފެން ތާނގީ ތަކަށް ބިސް އަޅައެވެ. އަދި މީހުން ދިރިއުޅޭ ހިސާބުތަކުގައި ފެން ހަރުލާ ގޮތަށް ހުންނަ އެއްޗެތީގައި ހުންނަ ފެންފޮދަށް ވެސް ބިސް އަޅައެވެ. މަދިރިފަނި ވިހަނީ މަދިރި ބިހުންނެވެ. މިފަނިތައް ފެނުގައި އުޅޭނީ ހަފްތާއެއް ހާ ދުވަހުއެވެ. އޭގެ ފަހުން ވަށްކޮށް އޮންނަ ކޮމާއެއްގެ ސިފަޔަށް ބަދަލުވެއެވެ. އޭގެ ފަހުން ދެދުވަހެއްގެ ތެރޭގައި މަދިރިއަކަށްވެ އުދުހިދެއެވެ. އެއިރު ހުންނާނީ މީހުންގެ ގައިގައި  ހަފާވަރަށް މަދިރި ބޮޑުވެފައެވެ.

ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ މަދިރި އާލާވުން: ފެން ހަރުލާފައި ހުންނަ ކޮންމެ އެއްޗެއްގައި ވެސް އަދި ކޮންމެ ތަނެއްގައި ވެސް ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ މަދިރި އާލާވާނެއެވެ. ހިޔަލުގައި ހުއްޓަސް، އަވީގައި ހުއްޓަސް ފެންއެޅި ހަރުލާފައި ހުންނަ އެއްޗިއްސަކީ މަދިރި އާލާވާނެ އެއްޗިއްސެވެ. ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ މަދިރި އާލާވާން އެންމެ އެކަށީގެންވާ ތަންތަނަކީ ، ފެންއެޅިފައި ހުންނަ ފީފާ، ދަޅު، ފުޅި، ތެލި، އަދި ހަރުލާފައި ހުންނަ ނާށި، އުނބު، އަދި ފެންއަޅާފައި ހުންނަ ތާނގީއާއި، ފެން ހަރުލާފައި ހުންނަ ދިޔަ ދޮތްވާއި، ގަސްގަހާއި، ގަސްމުށްޓާއި، ވަޅުބުރިއާއި، ފެން ނުހިނގާ ނަރުދަމާ ތަކާއި، ފެން ހަރުލާފައި ހުންނަ ފަތްފަތާއި، ގަސްގަހާއި، ފެން ހަރުލާފައި ހުންނަ ތަންތަނުގައާއި، މިނޫންވެސް މިފަދަ ކޮންމެ ތަނެއްގައެވެ. ބޭނުންނުކޮށް ދޫކޮށްފައި ހުންނަ ވަޅުވަޅަކީ ވެސް ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ މަދިރި އާލާވާނެ ތަންތަނެވެ.

ބަލި ޖެހޭގޮތް އަދި ފެތުރޭގޮތް

ޗިކުންގުންޔާ ޖެހެނީ ބަލި ޖައްސާ ވައިރަސް ނުވަތަ ޖަރާސީމް އަށަގެންފައިވާ (ޖަރާސީމާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ) އަންހެން މަދިރިއެއް ސަލާމަތުން ހުރި މީހާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހެފުމުގެ ތެރޭގައި ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ ވައިރަސް އެމީހެއްގެ ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލްވުމުންނެވެ. މިގޮތަށް އެކަކު ގައިން އަނެކަކު ގަޔަށް ބަލި ޖައްސަމުން ގެންދެއެވެ. މަދުން ނަމަވެސް ލޭއެޅުމުގެ ތެރޭގައި ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ ޖަރާސީމް ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލްވެ، ބަލިޖެހުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މަދިރީގެ ހަށިގަނޑުގައި ޗިކުންގުންޔާ ވައިރަސް އަށަގަންނަނީ ޗިކުންގުންޔާ ޖެހިފައިވާ މީހެއްގެ ހަށިގަނޑުން ލޭބުއިމުގެ ތެރޭގައެވެ.

މަދިރިއަށް ބަލާލާފައި އެމަދިރިއަކީ ޗިކުންގުންޔާ ވައިރަސް ހުރި މަދިރިއެއްކަން އެނގޭގޮތެއް ނޯވެއެވެ. ވުމާއެކު ވީހާވެސް ބޮޑަކަށް ބަލަންވީ މަދިރިން ރައްކާތެރި ވެގެން އުޅެވޭތޯ އެވެ. މިހެން ހެދުމުން އެސަލާމަތް ވެވެނީ ހަމައެކަނި ޗިކުންގުންޔާ ބައްޔަކުންނޫނެވެ.ޑެންގީ ހުން، މެލޭރިޔާ، ފައިފަލަ ބަލި، ރީނދޫ ހުން، އަދި ރިފްޓް ވެލީ ހުން ފަދަ މަދިރިން ފެތުރޭ ބަލިތަކުން ވެސް ރައްކާތެރި ވެވޭނެއެވެ.

ބަލީގެ ޢަލާމާތްތައް

ޗިކުންގުންޔާގެ އަލާމާތްތައް ފެންނަށް ފަށަނީ ޖަރާސީމް އަށަގެންފައިވާ މަދިރި ސަލާމަތުން ހުރި މީހާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހަފާތާ 7-4 ދުވަހާ ނުވަތަ 5-2 ދުވަހާއި، ދެމެދުގެ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް މިމުއްދަތު 12-2 ދުވަހާއި ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް ދެމިގެން ދިއުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ޗިކުންގުންޔާ ޖެހުމަށްފަހު ޢަލާމާތްތައް ނުފެނި ދިއުމަކީ ވެސް ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ނަމަވެސް މިގޮތަށް އުދަގޫތައް ކުރިމަތިނުވެދަނީ ކިހާ އާންމުކޮށެއް ކަމެއް އަދި ހޯދިފައެއް ނެތެވެ.

ޗިކުންގުންޔާ ޖެހުމުން ފެންނަ އާންމު އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ގަދަޔަށް ހުންއައުން، ހީކެރުވުން، އަތްފައިގެ ހުޅުތަކުގައި ރިހުން، އަތްފައިގެ ހުޅުތައް ދުޅަވުން، ގައިގައި ރިހުން، މަސްތަކުގައި ރިހުން،ބޮލުގައި ރިހުން، މޭނުބައިކުރުން، ހޮނޑުލެވުން، އަދި ވަރުބަލިވުން ނުވަތަ ވަރުދެރަވުން ނުވަތަ ވަރުނުހުރުން ހިމެނެއެވެ. މާބޮޑަށް ހަށިގަނޑުގެ ވަރުދެރަވުމުގެ ސަބަބުން، ބައެއް ފަހަރު އަނބުރައިގަނެ ވެއްޓެންއުޅޭހެން ވެސް ހީވެދާނެއެވެ.

ބައެއް ފަހަރު ފެންނަ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ބިހިނެގުން، ނޫފައިގެންފައި ހުންނަގޮތަށްް ހަންގަނޑު ހުރުން، ލޯރަތްވުން، އައްޔަށް ތަހައްމަލުކުރަން އުދަގޫވުން،ނުވަތަ އަލިވުމުން އުދަނގޫވުން، ނިދިނައުން، އަދިނޭފަތާއި ހިރުގަނޑުން ލޭއައުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ޗިކުންގުންޔާ ޖެހުމުން އަންނަ ހުން ހުންނަނީ 40 ޑިގްރީ ސެލްޒިއަސް އަށްވުރެ މަތީގައެވެ. ނުވަތަ 104 ޑިގްރީ ފެރެންހައިޓް އަށްވުރެ މަތީގައެވެ. މިގޮތަށް ގަދަ ހުން ހުންނަނީ 3-2 ދުވަސް ވަންދެނެވެ. އަތްފައިގެ ހުޅުތައް ދުޅަވެ، ބީހުމުން ތަދު އިހްސާސް ކުރެވޭނެ އެވެ. ވަރުބަލިވެ ވަރުނުހުރުން ހަފްތާއެއްގެ މުއްދަތަށް ދެމިގެން ހިގައިދާނެއެވެ.

ޗިކުންގުންޔާގެ އުދަގޫތައް އާންމު ގޮތެއްގައި ދެމިހުންނަނީ 7-5 ދުވަހާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށެވެ. ނަމަވެސް ޗިކުންގުންޔާއާއި ވިދިގެން ކުރިމަތިވާ ހުޅުތަކުގައި ރިހުން ވަރަށް ގިނަ ދުވަހަށް ދެމިގެންދާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ހަފްތާ އަކުން ފެށިގެންގޮސް، މަސް ދެމަސް، އަދި އަހަރުތަކަށް ދިގުދެމިގެންދާ ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ޗިކުންގުންޔާ އަކީ ވަރަށް މަދުން ނޫނީ އެބަލީގެ ސަބަބުން ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާފަދަ ބައްޔެއް ނޫނެވެ.

ނުރައްކާތައް

ޗިކުންގުންޔާ ޖެހުމަށްފަހު އެކަށޭނަ ފަރުވާ ނުލިބި ގިނަ ދުވަސްވުމުން ކުރިމަތިވެދާނެ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ސިކުނޑިއާއި އޭގެ ވަށައިގެންވާ ދުލިފަށް ދުޅަވުން(Meningitis)، ހިތުގެ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވުން(Myocarditis) އަދި ނޭވާލުން ފޭލްވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ކުޑަކުދިންނަށް ފިޓްޖެހި، ސިކުނޑި އާއި ނާރުތަކަށް ގެއްލުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ލޮލުގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދި ”އައިރިޑޯސައިކްލައިޓިސް”(Iridocyclitis) އޭ ކިޔޭ ލޮލުގެ ބައްޔެއް މެދުވެރިވުމަކީ ވެސް ޗިކުންގުންޔާ ޖެހުމަށްފަހު ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު ލޮލުގެ ތުތިޔާ (Retina)ނުވަތަ އަލިދުލި ހަލާކުވުމަކީ ވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ވަރަށް ގިނަ މީހުންގެ ކިބައިން ފައި އަދި ފައިތިލަ ދުޅަވެ ފޮއްސިވުން ވެސް ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ.

މާބަނޑުވުމާއި ޗިކުންގުންޔާ

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ޗިކުންގުންޔާ ޖެހުނަސް ބަނޑުގައި އޮންނަ ތުއްތު ދަރިފުޅަށް ޗިކުންގުންޔާގެ އަސަރެއް ނުކުރާނެ އެވެ. މާބަނޑު އަންހެނާ ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި (ވިހާ ވަގުތުގައި) އެމީހާގެ ލޭގައި ޗިކުންގުންޔާ ވައިރަސް ހުރެއްޖެނަމަ އުފަންވާ ދަރިފުޅަށް ބަލިޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑެވެ. ޢާންމު ގޮތެއްގައި މާބަނޑު މީހަކަށް ޗިކުންގުންޔާ ޖެހިއްޖެނަމަވެސް ފެންނާނީ ހަމަ އާދައިގެ މީހަކަށް ބަލިޖެހުމުން ފެންނާނެ އަލާމާތްތަކެވެ. ބަލިވެ އިނުމަށްފަހު ފުރަތަމަ 3 މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޗިކުންގުންޔާ ޖެހުމުގެ ސަބަބުން ބައިގެންދިއުން ކުރިމަތިވެފައިވާ ކަމަށް ވަރަށް މަދުން ރިޕޯޓްކުރެވިފައި ވެއެވެ. ގާތުންދޭ މައިންގެ ފަރާތުން ބުއްދޭ ތުއްތު ދަރިފުޅަށް ކިރުގެ ޒަރީޢާއިން ޗިކުންގުންޔާ ވައިރަސް ވާޞިލްވާކަން އަދި ހޯދިފައެއް ނެތެވެ.

ބަލި ދެނެގަތުން

(ހ) – ވައިރަސް ވަކިކުރުން(Viral culture) :މިއީ ހަށިގަނޑުން އެތިކޮޅެއް ނަގައިގެން ވަކި ކަހަލަ މީޑިއަމް އެއްގައި ވަކި ފިނިހޫނުމިނެއްގެ ތެރޭގައި، ކަނޑައެޅޭ ވަކި މުއްދަތެއް ވަންދެން ބަހައްޓައިގެން ވައިރަސް ހައްދައި ބޮޑުކޮށް އެއީ ކޮން ވައިރަސް އެއްތޯ ދެނެގަތުމެވެ.

(ށ) – އައިޖީއެމް(Immunoglobulin M) އަދި އައިޖީޖީ(Immunoglobulin G)  ހުރިތޯބެލުން: މިއީ ޑެންގޫ ހުމާއި ޗިކުންގުންޔާގެ ތަފާތު ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، އެލައިޒާ ( Enzyme-linked immunosorbent assays ) ބޭނުންކޮށްގެން ހެދޭ ޓެސްޓެކެވެ. މިޓެސްޓް ލޭ ބޭނުންކޮށްގެންނާއި، ސިކުނޑިއާއި އޭގެ ވަށައިގެންލެވިފައިވާ ދުލިފަށަލަ އާއި ދޭތެރޭގައި ހުންނަ ދިޔަ ބޭނުންކޮށްގެން ވެސް ހެދިދާނެއެވެ. އިމިއުނޯގްލޯބިއުލިން އަކީ ހަށިގަނޑުގައި އުފެދޭ ހަށިދަމަނަ އެކެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑުގައި ޗިގުންގުންޔާ ވައިރަސް އާއި ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރާނޭ ހަށިދަމަނަ އުފެދިފައިހުރިތޯ ބެލުމަށް ކުރެވޭ ކަމެކެވެ.

(ނ) – ރިވާސް ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ޕޮލިމަރޭޒް ޗެއިން ރިއެކްޝަން(RTPCR) :މިއީ ވެސް ބައެއް ކަހަލަ ވައިރަހުން ޖެހޭ ބަލިތައް ޖެހިފައިވޭތޯ ޔަގީންކުރުމަށް ހެދޭ ޓެސްޓެކެވެ.

ބަލީގެ ފަރުވާ

ޗިކުންގުންޔާ އަށްދެވޭ ވަކި ޚާއްޞަ ފަރުވާއެއް ނޯވެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ދެވެނީ ޕެނަޑޯލް ފަދަ ތަދުކަނޑުވާ ބޭސް ތަކެވެ. ނަމަވެސް ޗިކުންގުންޔާ އާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ހުޅުތައް ދުޅަވެ، ރިހުމަށް އާންމުކޮށް ހުންނަ ތަދުކަނޑުވާ ބޭސްތައް (ޑައިކްލޯފިނެކް ސޯޑިއަމް، އިންޑޯމެތަސިން، ޕައިރޮކްސިކަމް، ބުރޫފަން، ނެޕްރޮކްސީން، އެސްޕިރިން) ބޭނުންކުރުން އެދެވިގެނެއް ނުވެއެވެ. އަދި މިފަދަ ބޭސްތައް ބޭނުން ނުކުރުމަށް ވަރަށް ގިނަ ޑޮކްޓަރުން ލަފާދެއްވައެވެ. ޗިކުންގުންޔާ އިން ރައްކާތެރިވެވޭނެ ވަކި ޚާއްޞަ ވެކްސިނެއް އަދި އުފެއްދިފައެއް ނުވެއެވެ. މިހާތަނަށް ހޯދިފައިވާ ގޮތުން ޗިކުންގުންޔާ 1 ފަހަރު ޖެހިއްޖެނަމަ ދެވަނަ ފަހަރަކު ނުޖެހޭނެ އެވެ. އެއީ ފުރަތަމަ ޖެހޭ ފަހަރު ހަށިގަނޑުގައި ޗިކުންގުންޔާ އާއި ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރާނޭ ހަށިދަމަނަ އެއް އުފެދި، އޭގެ ސަބަބުން މުޅި އުމުރަށް ޗިކުންގުންޔާ އިން ރައްކާތެރިވުމުގެ ދިފާޢީ ބާރު ހަށިގަނޑުގައި ހުންނާތީ އެވެ.

މެލޭޝިޔާގެ މަލާޔާ ޔުނިވަސިޓީއިން ހަދާފައިވާ ދިރާސާ އަކުން ފާހަގަވި ގޮތުގައި ކްލޮރޮކީން ފޮސްފޭޓްގެ 250 މިލިގްރާމް ދުވާލަކު 1 ފަހަރު ބޭނުންކުރުމުން ހުޅުތައް ދުޅަވެ ރިއްސުމަށް އެކަށޭނަ ޙައްލެއް ލިއްބައިދެއެވެ. ނަމަވެސް މިދިރާސާ އާއި ފުށުއަރާ ބައެއް ކަންތައްތައް ފަހުން ފާހަގަ ކުރެވިފައިވުމާއެކު، ޗިކުންގުންޔާގެ ފަރުވާގެ ގޮތުގައި (ހުޅުތަކުގެ ރިހުމަށް) ކްލޮރޮކީން ފޮސްފޭޓް ބޭނުމެއް ނުކުރެއެވެ. ޗިކުންގުންޔާ ޖެހުމުން އެހެނިހެން ރޯގާތަކެކޭ އެއްފަދައިން އަރާމުކުރުމާއި، ގިނައިން ދިޔާތަކެތި ބުއިން ފަދަ ކަންތައްތައް ކުރުމަށް އިރުޝާދު ދެއެވެ.

ޗިކުންގުންޔާ އިން ސަލާމަތްވުން ނުވަތަ ރައްކާތެރިވުން

ޗިކުންގުންޔާ އަށް ދޭނެ ފަރުވާއެއް ނުވަތަ ޗިކުންގުންޔާ އިން ދިފާޢުވުމަށް ދޭނެ ވެކްސިނެއް އަދި ނެތުމާއެކު، އެބަލިން ސަލާމަތްވުމަށް އަދި އެބަލި ފެތުރިގެން ދިޔަ ނުދިނުމަށް އެޅިދާނެ މުހިއްމު ދެފިޔަވަޅެއް ވެއެވެ.

1 – މަދިރި އުފެދޭ ތަންތަން ނައްތާލުން

  • ފެންއަޅާފައި ހުންނަ ތަކެތީގެ ރަގަޅަށް މަތިޖަހާފައި ބަހައްޓާށެވެ. ފެން ނަގާ ތާނގީތަކަށް މަދިރި ނުވަދެވޭގޮތަށް މަތިޖަހާ ވައި ހިނގަށް ހުންނަ ހޮޅިހޮޅީގައި މަދިރިއަށް ނުވަދެވޭ ގޮތަށް ދާކޮޅެއް ޖަހާށެވެ.
  • ފެން ހިންދާ ވަޅުގަނޑާއި، ނަޖިސް ވަޅުގަނޑަށް މަދިރިއަށް ނުވަދެވޭގޮތަށް ބަންދު ކުރާށެވެ. ވަސް ހޮޅީގައި ވެސް މަދިރިއަށް ނުވަދެވޭ ގޮތަށް ދާ ޖަހާށެވެ. އެހެން ނޫނީ އެފަދަ ތަންތަނަކީ މަދިރި އާލާވާ ތަންތަން ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ.
  • މަދިރި އުފެދޭގޮތަށް ހުންނަ ކުނި ބުނި ނައްތާލުން މުހިއްމު އެވެ. އުކާލާފައި ހުންނަ ދަޅު، ފުޅި، ތަށި އަދި ނާއްޓަކީ ފެން އެޅިގެން ފެން ހަރުލައި، އެފެނުގައި މަދިރި އުފެދޭނެ އެއްޗެއްސަށްވާނެ އެއްޗެއްސެވެ. މިފަދަ އެއްޗެތި އެއްކޮށް އުކާލާށެވެ. ނޫނީ ވަޅުލާށެވެ. ނޫނީ އަންދާލާށެވެ.
  • ގުދުރަތީ ވަޞީލަތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިދާނެއެވެ. މަދިރި ފަނިއަޅާ ވަޅުވަޅަށް މަސްލައިގެން މަދިރި ގިނަވިޔަނުދީ ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިދާނެއެވެ. މީގެ އެއްވައްތަރަކީ ގައްޕީޒް އެވެ. ފަނި މަރަން ޖަހާ ކަހަލަ ބޭސް ބޭނުންކުރުމުން މަދިރި ފަނި މަރުވާނެއެވެ.
  • މަދިރި މަރަން ބޭނުންކުރާ ބޭސް ބޭނުންކޮށްގެން މަދިރި ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިދާނެއެވެ.

2 – މަދިރި ނުހަފާނެ ގޮތަކަށް ރައްކާތެރިވުން
ގައިގައި މަދިރި ނުހަފާނެ ގޮތް ހެދުމަށްޓަކައި ތިރީގައި މިވާ ކަންތައް ކުރެވިދާނެއެވެ.

  • ގައިގައި މަދިރި ނުހަފާނެ ގޮތް ހެދުމަށްޓަކައި ތިރީގައި މިވާ ކަންތައް ކުރެވިދާނެއެވެ.
  • މަދިރި ދުންދަނޑި ޖެހުން ނުވަތަ ކަރަންޓްގައި ޖަހައިގެން މަދިރި ދުރުކުރާ ދުންދަނޑި ބޭނުންކުރުން
  • ވިއްސާރަ މޫސުމްގައި މަދިރި ދުންދަނޑި ބޭނުން ކުރިޔަސް ކަރަންޓުން ބޭނުންކުރާ މަދިރި ދުރުކުރާ ގުޅަބޭސް ބޭނުންކުރިޔަސް ރަގަޅުވާނެ އެވެ. މެންދުރުން އެބުރުނީއްސުރެ އިރުއޮއްސުމާއި ދޭތެރޭ ގައްޔާއި، އިރު އަރާ ވަގުތު އެންމެ ހެދުނާ މިތަކެތީގެ ބޭނުންކުރުން ރަގަޅެވެ. ސަބަބަކީ އެވަގުތު ތަކީ ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ މަދިރި އެންމެ ބޮޑަށް ހަފާނެ ވަގުތުތައް ކަމަށްވާތީ އެވެ.
  • މަދިރި ދުރުކުރާ ބޭސް: މަދިރި ދުރުކުރުމަށްޓަކައި ގައިގައި އުގުޅަން ހުންނަ ބޭސް ހާމަކޮށް ހުންނަ ހަންގަނޑުގައި އުގުޅުމުން ވެސް މަދިރި ނުހަފާނެ އެވެ. ގައިގާ އުގުޅަން ހުންނަ މިފަދަ އެއްޗެތި ކުޑަކުދިންނާއި މުސްކުޅިންގެ ގައިގާ އުގުޅުމުގައި ސަމާލުވާން ޖެހޭނެއެވެ.
  • މަދިރި ދައުޖެހުން: ކުޑަ ދޮރުތަކާއި މަދިރި ވަންނަން ހުންނަ އާނގަތަކުގައި މަދިރި ދާ ޖެހުމަކީ ގޭތެރެއަށް މަދިރި ނުވަންނާނެ ކަމެކެވެ.
  • ޗިކުންގުންޔާ ޖެހިފައި ތިބޭ ބަލިމީހުން ރައްކާތެރިކުރުން: ޗިކުންގުންޔާ ޖެހެނީ ޗިކުންގުންޔާ ފަތުރާ އަންހެން މަދިރި ޗިކުންގުންޔާ ޖެހިފައިވާ މީހެއްގެ ގައިން ލޭބުއިމުންނެވެ. އެހެންވީމާ ޗިކުންގުންޔާ ޖެހިފައި ތިބޭ މީހުންގެ ކައިރީގައި މަދިރި ދުންދަނޑި ފަދަ އެއްޗެތި ޖެހުމާއި މަދިރިގެ ޖަހައިގެން އެމީހުން ރައްކާތެރިވެ ތިބުމަކީ ބަލި ފެތުރުން ހުއްޓުވޭނެ ގޮތެކެވެ.

ޗިކުންގުންޔާ ފެތުރުނަނުދީ ކޮންޓްރޯލްކުރުން

ޗިކުންގުންޔާގެ ބަލިމަޑުކަމެއް ފެށިއްޖެނަމަ އެހިސާބުގަނޑަކަށް ނުވަތަ އެރަށަކަށް ބޭސް ޖަހައިގެން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަކީ ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. ސްޕްރޭ ކުރުމާއި ބޭސް ދުން ޖަހައިގެން މިކަން ކުރެވިދާނެއެވެ. މިހެން ހެދުމުން ބޮޑެތި ވެފައި ތިބި ޗިކުންގުންޔާ ޖައްސާ މަދިރިތައް މަރުވެދާނެ އެވެ. އެހެންވީމާ ބަލިމީހުންގެ ގައިން އެހެން މީހުންގެ ގައިގާ އެފަދަ މަދިރި ހެފުން މަދުވާނެއެވެ. ނަތީޖާއަކަށް ވާނީ ބަލި ކޮންޓްރޯލް ވުމެވެ. އެތަނެއްގައި އުޅޭ މީހުންގެ އެއްބާރުލުން މިކަމުގައި ބޭނުންވާނެއެވެ. ސްޕްރޭ ކުރާއިރު ކުޑަ ދޮރުތަކާއި ބޮޑު ދޮރުތައް ޖެހޭނީ ހުޅުވާފައި ބަހައްޓާށެވެ. އެއީ ބޭސް ޖަހާއިރު އެބޭހުގެ އަސަރު ގޭތެރެއަށް ވަދެ ގޭތެރޭގައި ތިބޭ މަދިރި މަރުވާނޭގޮތް ހެދުމަށްޓަކައެވެ.

ރަގަޅުގޮތަކަށް ކުނިބުނި ނައްތާލުން

ގަވާޢިދުން ކުނިބުނި އެއްކޮށް ނައްތާލުމަކީ މަދިރި އުފެދޭނެ ތަންތަން މަދުވާނެ ކަމެކެވެ.
ގޭގެއަށް ޒިޔާރަތްކޮށް މަދިރިއުފެދޭ ފަދަ ތަންތަން ހުރިތޯ ބެލުން
ގޭގެއަށް ޒިޔާރަތްކޮށް މަދިރިއުފެދޭ ފަދަ ތަންތަން ހުރިތޯ ބަލާ އެފަދަ ތަންތަން ނައްތާލާ ނުވަތަ ރަގަޅު ކުރުވުމަކީ ވަރަށް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. ގޭގެއަށް މިކުރާ ޒިޔާރަތުގައި ފެން ތާނގީ މަދިރިން ރައްކާތެރި ކުރާނޭ ގޮތް ކިޔާދީ އެފަދަ ކަންތައްތައް ރަގަޅު ކުރެވިދާނެ އެވެ.

ޞިއްޙީ ހޭލުންތެރިކަން އުފެއްދުމަށް މަސައްކަތްކުރުން

ޗިކުންގުންޔާ އިން އާންމުން ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރަން ޖެހޭ ކަމަކީ ޗިކުންގުންޔާ އަކީ ކޮބާ ކަމާއި އެބަލި ޖެހޭ ގޮތާއި އެބަލިން ސަލާމަތްވާނޭގޮތުގެ މަޢުލޫމާތު އާންމުންނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ.

ދަރިވަރުން ހޭލުންތެރި ކުރުވުން

މަދަރުސާ ތަކުގައި ހޭލުންތެރިކަމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގައިގެން ޢާންމުކޮށް ޢާންމު ޞިއްޙަތުގެ މައްޗަށް ޚާއްޞަކޮށް ޑެންގީ އަދި ޗިކުންގުންޔާ ފަދަ މަދިރިން ފެތުރޭ އެކި ފާޑުގެ ހުމުގެ ވައްތަރުތަކުގެ މައްޗަށް ކުދިންގެ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ސާފު ތާހިރު ކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި އަދި ހޭލުންތެރިކުރުވުމަށް މައުލޫމާތު ފެތުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި ދަރިވަރުންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދިދާނެއެވެ. މަދަރުސާއިން އެކުދިންނަށް ލިބޭ މަޢުލޫމާތު އެކުދިންގެ މައިންބަފައިންނަށާއި، އަވަށްޓެރިންނަށް ފޯރުވާދޭށެވެ. ސާފު ތާހިރު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ދަރިވަރުން ފަށާ ފުރަތަމަ ތަނަކީ ސުކޫލް ކަމުގައި ހެދިދާނެ އެވެ. ދެން އެކުދިން އުޅޭ ގެދޮރާއި ހިސާބު ގަނޑު ސާފު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދެވިދާނެއެވެ.

މަދިރިން ސަލާމަތްވުން

މަދިރިން ސަލާމަތްވެ ތިބުމަކީ މަދިރީގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ޑެންގީ ހުން،ޗިކުންގުންޔާ ފަދަ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވެ، މިފަދަ ބަލިތަކުން ގެއްލިގެންދާ ފުރާނަތައް ސަލާމަތްކުރުމަށާއި، މިކަމުން ލިބޭ ގެއްލުންތައް ފޫބެއްދުމަށް ކުރެވެން އޮތް އެންމެ މުހިއްމު މަސައްކަތެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މިކަން މުހިއްމުވާ އެންމެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ މިފަދަ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވާނެ ވެކްސިނެއް ނެތުމާއި، މިފަދަ ބަލިތަކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޚާއްޞަ ފަރުވާއެއް ނެތުމެވެ. މަދިރިން ސަލާމަތްވުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތް ދެބަޔަކަށް ބަހާލެވިދާނެއެވެ. އެއީ ތިމާގެ ގައިގައި މަދިރިހެފުމުން ރައްކާތެރިވުމާއި، މަދިރި އާލާވިޔަ ނުދިނުމެވެ.

މަދިރިހެފުމުން ރައްކާތެރިވުން

ޖަރާސީމް އަށަގެންފައިވާ މަދިރިއެއް ހެފުމުގެ ސަބަބުން ބަލިޖެހުމުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި ތިރީގައިވާ ކަންތައްތައް ކުރުން އެދެވިގެންވެއެވެ.

(ހ) – ނިވާވުން: މަދިރި ހެފުމުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި ވީހާ ބޮޑަކަށް ހަށިގަނޑު ނިވާވާ، ގަޔަށްދޫ ހެދުމެއް ބޭނުންކުރުން ބުއްދިވެރި އެވެ.

(ށ) – މަދިރި ލޯޝަން: ބޭރަށް ނުކުމެއުޅޭއިރު ހަށިގަނޑުގެ ހާމަޔަށް ފެންނަން ހުންނަ ހިސާބުގައި މަދިރި ލޯޝަން ނުވަތަ ކްރީމެއް އުގުޅާށެވެ. ދުވާލު ގަޑީގައި މިކަމުގެ މުހިއްމުކަން ވަކިން ބޮޑެވެ. އެއީ ޑެންގީ ޖައްސާ މަދިރި ކަމަށްވާ އީޑީޒް އިޖިޕްޓައި (ޗިކުންގުންޔާ ޖެއްސުމުގައި ވެސް މިމަދިރި މުހިއްމު ދައުރެއް ކުޅެއެވެ) މަދިރި އާންމުކޮށް ހަފަނީ ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ކަމަށްވާތީ އެވެ. އެންމެ އިތުބާރުހުރި އަދި އެންމެ ގިނައިރުވަންދެން އަސަރު ހުންނަ މަދިރި ލޯޝަން ނުވަތަ ކްރީމަކީ ޑީޓް އެވެ. މިގޮތުން ޑީޓް އެކުލެވިފައިވާ މިންވަރު 30 އިންސައްތަ އާއި 50 އިންސައްތަ އާއި ދެމެދު ހުންނަ ބާވަތްތައް ބެލެވިފައިވަނީ އެންމެ އިތުބާރު ހުރި އަދި ގިނައިރު އޭގެ އަސަރު ހުންނަ ތަކެތި ކަމަށެވެ.

ޑީޓްގެ މިންވަރު މަދުވާވަރަކަށް އޭގެ އަސަރު ދެމިހުންނަ ވަގުތު ކުޑަވާނެއެވެ. މާނައަކީ މަދިރިން ސަލާމަތްވުމަށް ޓަކައި ލޯޝަން/ ކްރީމް އަވަސް އަވަހަށް އުގުޅަން ޖެހޭނެ އެވެ. ޑީޓް އެކުނުލެވޭ ލޯޝަނާއި ކްރީމް، ފަދަ ތަކެތި ބެލެވިފައިވަނީ އިތުބާރު ކުޑަ އޭގެ އަސަރު ދެމިހުންނަ ވަގުތު ކޮޅުވެސް ނިސްބަތުން ކުޑަ ތަކެތި ކަމަށެވެ.

ޑީޓްގެ މިންވަރު 50 އިންސައްތަ އާއި ހަމައަށް ހުންނަ ތަކެތި، ބޮޑެތި މީހުންނަށާއި، މާބަނޑު މީހުންނަށާއި، ދެމަހަށްވުރެ ދޮށީ ކުދިންނަށް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ.

ދެމަހަށްވުރެ ކުޑަކުދިންގެ ގައިގައި މިތަކެތި އުގުޅުމަކީ އެދެވިގެންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިފަދަ ކުދިން މަދިރިން ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި މަދިރިގެ ނުވަތަ ގޮށި ބޭނުންކުރުން އެދެވިގެން ވެއެވެ. މަދިރިން ސަލާމަތްވުމަށް ގައިގައި އުގުޅާ ލޯޝަން /ކްރީމް ރޭގަނޑު ނިދަން އޮށޯތުމުގެ ކުރިން ދޮންނަންވާނެ އެވެ.

(ނ) – ސްޕްރޭ: ބައެއް ފަހަރަށް ލައިގެން ހުންނަ ހެދުމުގެ މަތިންވެސް މަދިރި ހަފައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އެއީ ގަޔަށް ބާރުކޮށްހުރި އެއްޗެއްނަމަ މަދިރީގެ އުދަގޫ ވަކިން ބޮޑުވާނެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި މަދިރި ހެފުމުން ސަލާމަތްވުމަށް ގަޔަށް ޖެހުމަށް ތައްޔާރުކޮށްފައި ހުންނަ ސްޕްރޭ ލައިގެން ހުންނަ ހެދުމަށް ޖެހިދާނެއެވެ. މިގޮތުން ފައިދާހުރި އަދި އެންމެ ރައްކާތެރި ސްޕްރޭ އަކީ ޕާރމެތްރިން އެކުލެވޭ ސްޕްރޭ އެވެ. ހެދުން އެންމެ ފަހަރަކު ދޮވެލުމުން ގިނަ ސްޕްރޭ ތަކުގެ އަސަރު ފިލާ ދިޔައެއް ކަމަކު ޕާރމެތްރިން އެކުލެވޭ ރަގަޅު  ސްޕްރޭއެއް ނަމަ ގާތްގަނޑަކަށް 5 ފަހަރު ދޮންނަށްދެން އޭގެ އަސަރު ދެމިހުރެއެވެ.

(ރ) – މަދިރިގެ ޖެހުން: މަދިރިން ސަލާމަތް ވުމަށްޓަކައި ކުރެވޭ އެންމެ މުހިއްމު އެއް ކަމަކީ މަދިރިގެ ބޭނުންކުރަން ފެށުމެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ތުއްތު ކުދިންނާއި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް އަދި މިނޫންވެސް ދުވާލު ގަޑީގައި ނިދާފައި ތިބޭމީހުންނަށް މަދިރިގެ ބޭނުން ކުރުމުގެ މުހިއްމުކަން ބޮޑެވެ. ޑެންގީ ހުން ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހަކު ގޭގައި އުޅޭނަމަ މަދިރިގެއެއްގެ ތެރޭގައި އެމީހަކު ބޭއްވުމުގެ މުހިއްމުކަން ވަކިން ބޮޑެވެ. އެއީ ބަލިވެ އުޅޭއިރު އޭނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ޑެންގީ ގެ ޖަރާސީމް ހުންނާނެތީ އެވެ. އަދި އޭނާގެ ގައިގައި މަދިރި ހެފުމުގެ ސަބަބުން ޖަރާސީމް މަދިރިއަށް ވާޞިލްވެ، އެހެން މީހުންގެ ގަޔަށް ފެތުރޭނެ އެވެ. އެހެން ކަމުން ބަލިމީހެއްގެ ގައިގައި ހެފުމުގެ ފުރުޞަތު މަދިރިއަކަށް ނުދިނުމީ ބަލި ކޮންޓްރޯލްކޮށް، އެހެން މީހުންނަށް ބަލިޖެހުމުން ސަލާމަތްވުމަށް އެޅެން އޮތް އެންމެ މުހިއްމު ފިޔަވަޅެވެ.

މަދިރި ލޯޝަން/ކްރީމް އަދި ސްޕްރޭ ބޭނުންކުރާއިރު ސަމާލުވާން ޖެހޭ ކަންތައްތައް

މަދިރި ލޯޝަން/ ކްރީމް އަދި ސްޕްރޭ ތަކަކީ އެތައް ތަޙްލީލު ތަކެއް ކުރެވި، އެތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ޔަގީން ކުރެވިފައިވާ ތަކެއްޗެވެ. އެހެނަސް ބޭނުންކުރާ ފަރާތުގެ ރައްކާތެރި ކަމަށްޓަކައި، ތިރީގައިވާ ކަންތައްތަކަށް ސަމާލުވުން ބުއްދިވެރި އެވެ.

ގައިގައި އުގުޅުމަށް ފުދޭވަރަށް ވުރެ އިތުރަށް ލޯޝަން/ކްރީމް ބޭނުން ނުކުރާށެވެ. ބޭނުންވާ ވަރަށްވުރެ އިތުރަށް އުގުޅުމަކުން އިތުރު ފައިދާތަކެއް ނުކުރާނެއެވެ. ހެދުމުން ނިވާވެފައިވާ ހިސާބުގައި ނުއުގުޅާށެވެ. ކަނޑައިގެން ދިއުން، މަށައިގެން ދިއުން އަދި ރަތްވުން ފަދަ ހަމަށް ގެއްލުން ލިބިފައިވާ ތަންތާގައި ނުއުގުޅާށެވެ. ބަންދުވެފައިވާ ތަނެއްގައި ސްޕްރޭ ބޭނުން ނުކުރާށެވެ. އަދި ނޭވަޔާއެކު ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއަށް ދިޔަ ނުދޭށެވެ. ސްޕްރޭ ބޭނުން ކުރާނަމަ ސީދާ މޫނަށް ނުޖަހާށެވެ. މީގެ ބަދަލުގައި އަތަށް ސްޕްރޭ ޖެހުމަށްފަހު މޫނުގައި ހާކާށެވެ. ލޮލާއި އަނގަ މަތީގައި ނުހާކާށެވެ.

މަދިރި ކޮންޓްރޯލް ކުރުން

(ހ) – މަދިރި ފަނި އާލާވިޔަ ނުދިނުން: މަދިރި އާލާވެފައި ގިނަވަނީ މަދިރިއަށް ބިސްއަޅާނެ ތަކެއްޗާއި ތަންތަން ލިބެން ހުންނާތީ އެވެ. މަދިރީގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބަލިތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށްޓަކައި، ދިގު މުއްދަތަކަށް އަމާޒުކުރެވިގެން ކުރެވޭ  އެންމެ މުހިއްމު އެއް މަސައްކަތަކީ މަދިރި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ މަސައްކަތެވެ. މިކަމަކީ ސަރުކާރުގެ ދާއިރާތަކާއި އެއްވަރަށް އަމިއްލަ ވަކިފަރުދުންގެ ޒިންމާވެސް އޮންނަ، އަދި މިދެފަރާތުންކުރެ އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެކަށީގެންވާ ސަމާލުކަން ނުދެވިއްޖެނަމަ ނާކާމިޔާބު ވާނެ މަސައްކަތެކެވެ. ނަތީޖާއަކަށް ވާނީ ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން މަދިރީގެ އާބާދީ ގިނަވެ ޑެންގީ ހުން ފަދަ މަދިރީގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބަލިކަން  އިތުރުވާން ފެށުމެވެ. އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން މީހުން މަރުވެގެން ދިއުމެވެ. މަދިރި ހެފުމުގައި އަދި ޑެންގީ ފަދަ ބަލިތައް ޖެހުމުގައި ވަކި މީހަކަށް ނުވަތަ ވަކި ތަނަކަށް ނުބަލައެވެ. އެހެން ކަމުން މަދިރި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ މަސައްކަތަކީ ތިމާގެ އެއްވެސް ދައުރެއް އެކަމުގައި ނުވާ އަނެކާގެ ނުވަތަ އެހެން ބައެއްގެ މަސައްކަތެއް ކަމަށް ހީކޮށްގެން ތިބުމަކީ މޮޔަކަމެކެވެ. އެއީ މިކަމަށް ސަމާލުކަން ނުދީ އަޅާނުލާ ދޫކޮށްލުމުން ބަލިޖެހި މަރުވެގެންދަނީ ޚުދު ތިމާ ނުވަތަ ތިމާގެ ޢާއިލާގެ މީހެއް ނޫންކަން އެކަކަށްވެސް ކަށަވަރު ނުވާނެތީ އެވެ.

(ށ) – މަދިރި ބިސް އަދި ފަނި ނައްތާލުން: މަދިރި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ކުރެވޭނެ އެންމެ މުހިއްމު އަދި އެންމެ ފައިދާހުރި މަސައްކަތަކީ މަދިރިއަށް ބިސް އެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދިނުމާއި، މަދިރި ފަނި ނައްތާލުމެވެ. މިގޮތުން ކުރެވިދާނެ ބައެއް ކަންތައްތައް ފާހަގަ ކޮށްލާނަމެވެ.

  • ދަޅު، ފުޅި، ނާށި، އުނބުގަނޑު، ޓަޔަރު ފަދަ ފެންހަރުލާ ތަކެތި ނައްތާލާށެވެ. ކިތައްމެ ކުޑަ އެއްޗެއް ކަމުގައިވިޔަސް ފެންހަރުލާފައި ހުންނަނަމަ މަދިރި ބިސްއަޅާ އާލާވާނެއެވެ. މިސާލަކަށް ފުޅީގެ މައްޗާއި، މެޓާކާފައި އެއްލާލާ ޕްލާސްޓިކް ކަރުދާސް ކޮޅުގައި ވެސް ފެންހަރުލައި މަދިރި ބިސްއަޅައި އާލާވެފައި އެބަހުއްޓެވެ.
  • ގަސްމުށި ގަނޑުގެ އަޑީގައި ހުންނަ ތައްޓާއި، ފެނުގައި ގަސް ހައްދާފައިވާ ފުޅި ފަދަ ތަކެތި މަދުވެގެން 5 ދުވަހުން އެއްފަހަރު ރަގަޅަށް ސާފުކުރާށެވެ.
  • ދިޔަ ދޮވީގައި ކުންޏާއި ފަތްފަދަ ތަކެތި ޖަމާވިޔަ ނުދޭށެވެ. އަދި ދިޔަ ދޮވީގައި ބަނޑިލާފައި ހުންނަ ނަމަ އެކަން ރަނގަޅުކުރާށެވެ.
  • ފެންތާންގީ، ބާލިދީ އަދި ހަން ފަދަ ފެންނަގާ ރައްކާކުރަން ބޭނުންކުރާ ތަކެތި މަދިރިއަށް ނުވަދެވޭގޮތަށް ރަނގަޅަށް ބަންދުކޮށްފައި ބަހައްޓާށެވެ.
  • އެއަރކޮންޑިޝަން ހޮޅި ފަދަ ފެންތިކިޖަހާ ތަންތަނުން، ފައިބާ ފެންޖަމާވެ، އަބަދު ތެތްކޮށް ހުރިޔަ ނުދޭށެވެ. މިފަދަ ތަންތަނަށް ވެސް މަދިރި ބިސްއަޅާނެއެވެ. އަދި އެތައް މަސްތަކެއް ވަންދެން ވެސް މަދިރީގެ ބިސް ހަލާކުނުވެ ދެމިހުރެއެވެ.
  • ވަޅު އަދި ހާމަކޮށް ހުންނަ ފެންގަނޑުތަކަށް ޖަޕާނުމަސް ކަށްޓަފުޅި، ފަދަ މަދިރި ފަނިކާ ބާވަތުގެ މަސްލާފައި ބަހައްޓާށެވެ.
  • ޢިމާރާތް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިޔަށްދާ ތަންތަނަކީ ތަފާތު ސަބަބުތަކާހުރެ ފެންހަރުލާފައި ހުންނަ އަދި ބައެއް ފަހަރު ބަހައްޓަން ޖެހޭ ތަންތަނެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަދިރި އާލާވާ ތަންތަނުގެ ތެރެއިން ޚާއްޞަކޮށް ފާހަގަކޮށްލަން ޖެހޭ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން މިފަދަ ތަންތަނުގައި މަދިރި އާލާވިޔަ ނުދިނުމަކީ މަސައްކަތް ކުރާ ފަރާތާއި، މަސައްކަތް ކުރުވާ ފަރާތުގެ ވެސް ޒިންމާއަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. މިއީ އެންމެންގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ކުރެވޭ ކަމެއްކަން ހަދާން ބަހައްޓަން ވާނެއެވެ.

(ނ) – އުދުހޭ މަދިރިން ސަލާމަތްވުން: މިއީ މަދިރި ކޮންޓްރޯލްކޮށް މަދިރިން ޖެހޭ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމުގެ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން އެންމެ އުނދަގޫ އަދި ނަތީޖާ އެންމެ ކުޑަ މަސައްކަތެވެ. އެހެނަސް މިއީ ފާޅުކަން ބޮޑު މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގައި ފެނިގެންދާ ކަމަކަށްވާތީ ގިނަ މީހުންނަށް ހީވެފައި އޮންނަނީ މިއީ މަދިރި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިއްމު މަސައްކަތް ކަމަށެވެ. އަދި ހަމަ މިސަބަބާހުރެ މަދިރި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންދާކަން ޢާންމު ފަރުދުންނަށް އެންގުމަށްޓަކައި ނުވަތަ ދެއްކުމަށްޓަކައި މިފަދަ މަސައްކަތް ކުރާ އިދާރާތަކުން ކުރާ މައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ ވެސް މިއީ އެވެ. މިހަގީގަތަކީ ހުރިހާ ފަރާތްތަކުން ވެސް ސަމާލުވާން ޖެހޭ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން މިބަލާލަނީ އުދުހޭ މަދިރިން ސަލާމަތްވުމަށް ގޭގައި ނުވަތަ ފަރުދުންގެ ފެންވަރުގައި ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތަކަށެވެ.

ގެއާއި ދިރިއުޅޭ މާހައުލުގެ ތެރެއަށް މަދިރި ވަނަ ނުދިނުމަށްޓަކައި ކުޑަ ދޮރާއި ފެން ލައިޓް ފަދަ ތަންތަނުގައި ދާޖަހާފައި ބެހެއްޓިދާނެއެވެ. މިގޮތުން ޖަހާ ދަލަކީ އެކަށީގެންވާ ސައިޒެއްގެ ގޮޅި ހުންނަ އެއްޗަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ.

ސިޓިންގރޫމް ކޮޓަރީގައި ހަރުކޮށްފައި ހުންނަ ދޮރުފޮތި، ޕައިރެތްރޮއިޑް އެކުލެވޭ ކެމިކަލް އަކުން ދޮވެފައި ބެހެއްޓުމަކީ ވެސް އެފަދަ ތަންތަނުން މަދިރިވަނުން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެހީވެދޭނެ ކަމެކެވެ. އަދި ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް މީހުންގެ ގައިން ލޭބުއިމަށްފަހު އަދި އެނޫން ވެސް ވަގުތުތަކުގައި އަރާމް ކުރުމަށްޓަކައި ދޮރުފޮތީގައި އަދި ދޮރުފޮއްޗާއި ފާރާއި ދޭތެރޭގައި މަދިރި ތިބޭ ތިބުން މަދުކުރެވޭނެއެވެ.

އެލެތްރިން، ރެސެމެތްރިން، ފަދަ ޕައިރެތްރޮއިޑްސް އެކުލެވޭ ސޫފާސޫފި މެރުމަށް ޖަހާ ސްޕްރޭ އެއް ގޭތެރޭގައި  ވެސް ބޭނުން ކުރެވިދާނެއެވެ. އެހެނަސް މަދިރިއަށް ވަދެވޭގޮތަށް ހުޅުވާފައި ހުންނަ ތަނެއްނަމަ އިސާހިތަކު މީގެ އަސަރު ފިލައިދާނެއެވެ. މިގޮތުން ބޭނުންކުރަންވާނީ ހަމައެކަނި އުދުހޭ ސޫފި މެރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ ކަމަށް ލިޔެފައިވާ ތަކެއްޗެވެ. މިކަމުގެ އެންމެ ރަގަޅު ނަތީޖާ ލިބޭނީ ސްޕްރޭކުރާއިރު އަދި އެއަށްފަހު 5 މިނިޓާއި 10 މިނިޓާއި ދެމެދުގެ ވަގުތަކަށް ދޮރުތައް ބަންދުކޮށްފައި ބެހެއްޓުމުންނެވެ. މިގޮތަށް ބަންދުކޮށްފައި ހުންނަ ވަގުތު އެތާގެ ތެރޭގައި މީހުން ތިބުން ރައްކާތެރިއެއް ނުވާނެއެވެ.

ކަރަންޓަށް ޖަހާ ފޮތި(މެޓް) އަދި ދިޔާ ބޭސް(ވެޕަރ) ފަދަ ތަކެއްޗާއި، މަދިރި ދުންދަނޑި އަކީވެސް ގޭތެރޭގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ތަކެއްޗެވެ. ނަމަވެސް މިފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކުރާ ތަނެއްގެ ބޮޑުމިނާއި، އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް އެތަކެތި ބޭނުން ނުކުރެވޭނަމަ އޭގެ މާބޮޑު ފައިދާއެއް ނުކޮށްފާނެއެވެ.

މައުލޫމާތު :-

  • ޗިކުންގުންޔާ – ލީފްލެޓް – 2006 – ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޕަބުލިކް ހެލްތު – ދިވެހިރާއްޖެ
  • ޗިކުންގުންޔާ – ދިވެހިވިކިޕީޑިޔާ
  • ޗިކުންގުންޔާ – ކަވާސާ.ކޮމް
  • މަދިރިން ފެތުރޭ ބަލިތައް – ކަވާސާ.ކޮމް
  • އިންޓަނެޓްގެ ބައެއް މެޑިކަލް ވެބްސައިޓްތައް
  • ބައެއް މެޑިކަލް ފޮތްތައް

ކިޔާފައިވާ ޢަދަދު:7,535

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް

މާބަނޑުދުވަސްވަރު ނިދިނައުން

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު – ނިދިނައުން

ލިޔުނީ: ޑރ. ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ޙަމީދު

މިއީވެސް ވަރަށް ގިނަ އަންހެނުން މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ކުރާ ޝަކުވާއެކެވެ.  މިއީ ވަރަށް އާންމު ކަމެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މާބަނޑު އަންހެނުންނަށް ރޭގަނޑު ނިދޭ މިންވަރު މަދުކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އާންމުކޮށް ނިދިނައުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވަނީ ފުރަތަމަ 3މަހާއި، ފަހު 3މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ފަހު 3 މަހުގެ ތެރޭގައި މާބަނޑު އަންހެނުންގެ ތެރެއިން %50 މީހުންނަށް ނިދިނައުމުގެ މައްސަލަ (ނިދިމަދުވުން) ކުރިމަތިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ބައެއް ހޯދުންތައް ހެކިދޭގޮތުގައި ބަލިވެއިންނަ ކޮންމެ 10 މީހުންގެ ތެރެއިން 8 މީހަކަށް (%78) މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ނިދިނައުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވެއެވެ.

ސަބަބު

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ނިދަން އުނދަގޫވުމާއި، ނިދިނައުން ކުރިމަތިކުރުވާ ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި:-

  • އެދުގައި ހަމަޖެހިލައިގެން އޮންނަން އުނދަގޫވުން
  • ރޭގަނޑު މާގިނައިން ކުޑަކަމުދާންޖެހުން
  • ރޭގަނޑު ފައިވާޅުވުމާއި، އަކުނިވަޔަށް ދަމައިގެން ހޭލެވުން
  • ލިބެން އުޅޭ ދަރިފުޅާ މެދު މާބޮޑަށް ފިކުރުބޮޑުކުރުން ނޫނީ ވިހެއުމަށް ނަފްސާނީ ގޮތުން ބިރުގަތުން
  • ރަހިމުގެ ސައިޒުބޮޑުވުމުން ލިބޭ ހާސްކަން އިތުރުވުން (އުނދަގޫ އިތުރުވުން)
  • ބުރަކަށީގައި ރިހުން
  • މެއިން ދިލަނެގުން
  • ރޭގަނޑު މާގިނައިން (ދަރިޔަކު ލިބެން އުޅޭތީ އެކަމާމެދު ވިސްނާތީ) ހުވަފެންތައް ފެނުން
  • މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ހަށިގަނޑުގެ ހޯރމޯންތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތައް

ބަލިވެއިންނަތާ ކުރީކޮޅު ކުރިމަތިވާ މޭނުބައިކުރުމާއި، ހޮޑުލެވުން،އަދި ވަރުބަލިވުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ނިދި ފުރިހަމައަށް ލިބުމަށް ހުރަސްއަޅާ ކަންކަމެވެ. ދުވަސްފުރެން ކައިރިވުމުން ފަސޭހަގޮތަކަށް އޮށޯވެ އޮންނަ އުނދަގޫވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވިހެއުމާއި ދޭތެރޭގައި ފިކުރުބޮޑުވުމާއި، ދަރިފުޅު ތޮޅުމަކީ ވެސް ނިދި ނުލިބޭ ކަންކަމެވެ.

އަލާމާތްތައް

  • ނިދަން ދަތިވުން ނޫނީ އުނދަގޫވުން
  • ހޭލެވިފައި އަލުން ނިދުން
  • ފުރިހަމަ ނިއްޖެއް ނުލިބުން

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ކުރިމަތިވާ ނިދިނައުމުގެ މައްސަލައިން ސަލާމަތްވުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް

(ހ) ނިދުމާއި، ހޭލުމަށް ވަކި ގަޑިއެއް ކަނޑައަޅައިގެން ކުރިޔަށްދިއުން: ކޮންމެ ރެޔަކު އެއްގަޑިއަކަށް ނިދުމާއި، ކޮންމެ ދުވަހަކު އެއްގަޑިއަކަށް ހޭލާން އާދަކުރުމުން ފަސޭހައިން ނިދޭގޮތް ވެއެވެ. ނިދަން އޮށޯތުމުގެ ކުރިން ހޫނު ކިރުތަށްޓެއް ބޯލުމަކީ ނިދިއައުން އަވަސްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މިގޮތަށް ކިރު ތަށްޓެއް ބޯއިރު މާގިނަ ނުކުރުން މުހިއްމެވެ. ސަބަބަކީ މާގިނަ ކަމުގައިވާނަމަ، ކުޑަކަމުދިއުމަށް ބޭނުންވެގެން ހޭލެވިދާނެތީ އެވެ.

(ށ) ކެއުންބުއިމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ތަކެއްޗަށް ސަމާލުވުން: ނިދުމުގެ 6 ގަޑިއިރު ކުރިން ކެފެއިން އެކުލެވޭ ކާބޯތަކެތި ބޭނުންކުރުން ހުއްޓާލާށެވެ. ކެފެއިން އެކުލެވޭ ކާބޯތަކެތީގެ ތެރޭގައި:-

  • ކަޅުސައި
  • އެނާޖީ ޑްރިންކްސް
  • ފިޒީ ޑްރިންކްސް
  • ކޮފީ
  • ޗޮކްލެޓް

ނިދަން މާކައިރިކޮށްފައި މާބޮޑަށް ކުޅި ތަކެތި ބޭނުންކުރުމަކީ ރަނގަޅުކަމެއް ނޫނެވެ. މިގޮތަށް ކުޅިތަކެތި ކެއުމުން، ރޭގަނޑު މެއިން ދިލަނަގައި، ބަނޑަށް އުނދަގޫވެގެން ހޭލެވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ފެންގިނައިން ބުއިމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އިރާކޮޅުން ފެށިގެން ދިޔާތަކެތި ބޯމިންވަރު މަދުކޮށްލުމަކީ ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައި ކުޑަކަމުދާން ބޭނުންވެގެން ހޭލެވޭ މިންވަރު މަދުވާނެ ކަމެކެވެ.

(ނ) ނިދާކޮޓަރި ބޭނުންވާ ގޮތަށް އަތުރާލުން: ނިދާ ވަގުތުގައި ފޯން، ލެޕްޓޮޕް، ކޮމްޕިއުޓަރު، ޓީވީ، އައިޕެޑް، ޓެބްލެޓް ފަދަ ހުރިހާ އިލެކްޓްރޯނިކް ސާމާނުތަކެއް ނިއްވާލާށެވެ. ނިދާކޮޓަރީގައި ޚާއްޞަކޮށް ނިދާ ގަޑީގައި މިތަކެތި ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތަށް ހުރުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ. ކޮޓަރިއަކީ ނިދުމަށާއި، ދެމަފިރިކަމުގެ ގުޅުމަށް ޚާއްޞަ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ދެކޭށެވެ. ނިދަން އޮށޯތުމުގެ ކުރިން ކޮޓަރީގެ ފިނިހޫނުމިން ހުރި އެންމެ އެދެވޭ މިންގަނޑުގައި ބަލާށެވެ. ކޮޓަރީގެ އަލިކަން ހުރީ ރަނގަޅަށްތޯ ބަލާށެވެ. ލޮލަށް އުނދަގޫވާ ފަދަ އަލިތަކާއި، އަޑުތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް ތަންކޮޅެއް ބޯ ފަރުދާއެއް ކުޑަދޮރުގައި ހަރުކުރެވިދާނެއެވެ. ނޫނީ ލޯމަތީގައި އަޅާ މާސްކަކާއި، ކަންފަތުގައި ޖެހުމަށް ޕްލަގެއް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ.

(ރ) ހަމަޖެހިލައިގެން ނިދަން އޮތުން: ބޭނުންނަމަ ބޯދަށަށާއި، ދެފައި ދޭތެރެ (ކަކޫ ދަށަށާއި) އަށާއި، ފުރަގަހަށް ވެސް ބާލީހެއްލައި އޭގެ އެހީތެރިކަން ހޯދިދާނެއެވެ. ނިދަން އޮށޯވެ އޮންނައިރު އެންމެ ރަނގަޅީ ވާތް ފަރާތަށް ބުރަވެ އޮތުމެވެ. މިގޮތަށް އޮތުމުން، ލޭދައުރުވުން ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ.

(ބ) ނިދަން އޮށޯވެފައި މާބޮޑަށް ކަންކަމާ ނުވިސްނުން: ނިދަން އޮށޯންނައިރަށް ނުނިދުނަސް މާބޮޑަށް ކަންބޮޑު ނުވާށެވެ. އެހެނީ އެކަމާމެދު ވިސްނަން ފެށުމުން ހައްތަހާވާނީ ގޯހެވެ. ނިދަން އޮށޯންނަތާ ½ ގަޑިއެއްހާއިރު ވީއިރު ވެސް ނުނިދޭނަމަ، ތެދުވާށެވެ. ފޮތެއް އެއްޗެއް ނަގައިގެން ކިޔާލާށެވެ. ނޫނީ މިއުޒިކެއް އަޑުއަހާލާށެވެ. ނިދިއަންނަ ގޮތްވުމުން އެދުގައި އޮށޯންނާށެވެ. ޑޮކްޓަރުންގެ ލަފަޔާ ނުލައި، ނިދިނާންނާތީ އެއްވެސް ބޭހެއް ބޭނުންކުރުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ. ރެޔަކަށްފަހު ރެއެއް ނުނިދި އިތުރަށް ގޯސްވަމުންދާނަމަ ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައިގެން ލަފާއެއް ހޯދުން މުހިއްމެވެ.

(ޅ) ނިދުމަށް ތައްޔާރުވެލުން: ނިދުމަށް ތައްޔާރުވެލުމުގެ ގޮތުން ތާފަނާ ފެނުން ފެންވަރާލެވިދާނެ އެވެ. ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހޫނު ކިރުތައްޓެއް ބުއިން ނުވަތަ ހޫނު ފެންތައްޓަކަށް ލުބޯއެއް ފިތާލުމަށް ފަހު ބޯލެވިދާނެއެވެ. ހިތްގައިމު މަޑުމައިތިރި މިއުޒިކެއް އަޑުއަހާލެވިދާނެއެވެ. ބައިވެރިޔާ ލައްވައި ފައި މަސާޖުކޮށްލެވިދާނެ އެވެ.

(ކ) ކުރެވިދާނެ ބައެއް އެހެނިހެން ކަންތައްތައްތައް :-

  • ހަށިގަނޑާއި ސިކުނޑި އަރާމުކޮށްލުމަށް ފުންކޮށް މަޑުމަޑުން ނޭވާލުން
  • ނިދަން އޮށޯތުމުގެ ކުރިން ގައި ދޮވެލުން ނޫނީ މީހަކު ލައްވައި ގައި މޮޑެލުން
  • ގަވާޢިދުން ކަސްރަތުކުރުން
  • އަރާމުލިބޭ ހިތްހަމަޖެހޭ ފަދަ ކަމެއް ނިދުމުގެ ކުރިން ކޮށްލުން
  • ފައިދާހުރި ކާނާ ބޭނުންކުރުން

މައުލޫމާތު:
http://www.babycentre.co.uk/a547372/insomnia
/http://www.babycenter.com/0_sleep-problem-insomnia-during-pregnancy_7521.bc
/http://americanpregnancy.org/pregnancy-health/insomnia-during-pregnancy/
ނުވަމަހާއި ނުވަ ދުވަސް-ދަރިމައިވުމުގެ ޞިއްޙަތު-ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޕަބްލިކް ހެލްތު-މާލެ ދިވެހިރާއްޖެ {2008}

ކިޔާފައިވާ ޢަދަދު:7,535

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް

ލިޔުނީ: ޑރ. ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ޙަމީދު

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް (Thyroid gland) އަކީ  އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ ހޯރމޯން އުފައްދައި ދޫކުރާ ގްލޭންޑް ތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު އެއް ގްލޭންޑް އެވެ. މިއީ ވެސް ހަށިގަނޑުގައި ވަރަށް މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކޮށްދޭ ގްލޭންޑް އެކެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ހުންނަނީ މައިބަދައިގައި ކަރުގެ ހިސާބުގައިވާ ކަށިތަކުގެ 5،6،7 ވަނަ ކަށިކޮޅާއި އަދި މޭމައްޗާއިވީ ދިމާލުގެ މައިބަދައިގެ ފުރަތަމަ ކަށިކޮޅާއި ދިމާ އެއްހަމައެއްގައެވެ.

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ބޮޑުމިން

ބޮޑުމީހެއްގެ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ބަރުދަނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 30-20 ގްރާމްގެ މިންވަރެއް ހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން އެވްރެޖްކޮށް ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 25 ގްރާމެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ބޮޑުމިނުގައި 3-2 އިންޗި ހުރެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ފިރިހެނުންނަށްވުރެ އަންހެނުންގެ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ބޮޑުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ހަށިގަނޑުގެ މެޓަބޮލިޒަމްގެ މަސައްކަތްތައް އިތުރުވާތީ، އެމަސައްކަތްތައް ފޫބައްދާލެވޭ ވަރަށް ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ސައިޒުވެސް މާބަނޑުވުމުން ބޮޑުވެގެން ދެއެވެ.

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މައްސަލައެއްނެތި އޭގެ އާދައިގެ ސައިޒުގައި ހުންނައިރު އަހަރެމެންނަށް ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް (ކަރުގެ ކުރިމަތިން އަތްލުމުން) އިހްސާސެއް ނުކުރެވޭނެ އެވެ. މުށި-ރަތް ކުލައިގައިވާ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އަކީ ލެއިން މުއްސަދިވެފައިވާ ގޮށެކެވެ. އަޑު އުފެއްދުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ނާރު، ގޮސްފައިވަނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ތެރެއިންނެވެ.

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އުފެދިފައިވާގޮތް

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އަކީ “ކޮކަލެއްގެ-ބައްޓަމަށް”(Butterfly-shaped) ކަރުގެ ކުރިމަތިން ތިރީގައި އިންނަ ގޮށެކެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އިންނަނީ ކަރުގެ ކުރިމަތިން މެދެއްހާ ހިސާބުން ހަމާއި މަސްފަށަލައިގެ ދަށުން އެޑަމްސް އެޕަލް ގެ ތިރިން ވައިނޮޅީގެ ކުރިމަތިން ގޮސްފައެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ނިވާކުރެވި ފޮރުވިފައިވަނީ “ސްޓްރެޕް މަސްކޮޅު”(Strap muscles) އޭ ކިޔާ ފަތި މަސްކޮޅު ތަކަކުންނެވެ.

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ވަނީ ދެބަޔަކަށް ބެހިފައެވެ. އެއީ ކަނާތު ލޯބު(Right lobe) އަދި ވާތު ލޯބު(Left lobe) އެވެ. މިއިން ކޮންމެ ލޯބެއްގެ ދިގުމިނުގައި 5 ސމ އަދި ފުޅާމިނުގައި 3 ސމ ހުރެއެވެ. މިދެލޯބު ނުވަތަ މިދެބައި އިންނަނީ މެދުން ތައިރޮއިޑް ޓިޝޫގެ ފާލަމަކުން(Isthmus) ގުޅިފައެވެ. އެހެންކަމުން މިދެލޯބު އިންނާނީ ވައިނޮޅީގެ ދެއަރިމައްޗަށްވާ ގޮތަށެވެ. މިއިން ކޮންމެ ލޯބެއް ދެބަޔަކަށް ބެހިފައި ވެއެވެ. އެއީ މަތީބައި(Upper pole) އަދި ތިރީބައި(Lower pole) އެވެ. ކޮންމެ ލޯބެއްގެ ދެފަރާތުން ސިކުނޑިއަށް ލޭފޮނުވައިދޭ ލޭހޮޅިއެއް ކަމުގައިވާ “ކެރޮޓިޑް އާޓަރީ”(Carotid artery) ގޮސްފައި ވެއެވެ. އަދި ކަނާތް ފަރާތުން ސިކުނޑިން ހިތަށް ފޮނުވައިދިނުމުގައި ޝާމިލްވާ ލޭހޮޅިއެއް ކަމުގައިވާ “ޖުގުޔުލާ ވެއިން”(Jugular vein) ގޮސްފައި ވެއެވެ. ބައެއް މީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ދެ ލޯބު ގުޅުވައިދޭ ފާލަމުން މައްޗަށް އުފުލުމެއް އުފެދިފައި އިނދެއެވެ. މިބަޔަށް ކިޔަނީ “ޕިރަމިޑަލް ލޯބު”(pyramidal lobe) އެވެ.

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ފަހަތުން ހަރުލާފައި އިންނަނީ ލަގޮނޑީގެ މަޑުކަށި ތަކާއި، ވައިނޮޅީގެ މަތީގައިވާ މަޑުކަށީގެ ބަދަތަކުގައެވެ. މިބުނި ބައިތަކާއި ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ތަތްވެ، ހަރުލާފައިވަނީ “ބެރީސް ލިގަމެންޓް”(Berry’s ligament) ކިޔާ ލިގަމެންޓަކުންނެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކާތަކެތި ދިރުވާއިރު، ލަގޮނޑި(Larynx) އާއެކު ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ވެސް މައްޗަށާއި، ތިރިއަށް ހަރަކާތްކުރާނެ އެވެ. ކަރުގައި އުފެދޭ ދުޅަތަކުގެ ތެރެއިން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވުމާއި އެހެން ދުޅަތައް ވަކިކުރުމަށް މިކަމުގެ ސަބަބުން އެހީތެރިވެދެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވިޔަސް ކުރިން ބުނި ފަދައިން ކާތަކެތި ދިރުވާއިރު މައްޗާއި ތިރިއަށް ހަރަކާތްކުރާނެ އެވެ. ނަމަވެސް ކަރުގައި އުފެދިފައިވާ އެހެން ދުޅައެއް ނަމަ، މިބީދައިން ހަރަކާތެއް ނުކުރާނެ އެވެ.

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އުފެދިގެންއައުން

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އުފެދެނީ ކުޑަކުއްޖާ މާބަނޑުގައި އަށަގަންނަން ފަށާތާ 6-5 ހަފްތާ އާއި ދެމެދުގައެވެ. މައިމީހާގެ ބަނޑުގައި ކުޑަދަރިފުޅުގެ ބައިތައް އުފެދެމުން އަންނައިރު، ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އުފެދިގެން އަންނަނީ ދުލުގެ ފެށޭ ހިސާބުގައި ހުންނަ ޓިޝޫތަކުންނެވެ. އެއަށްފަހު މަޑުމަޑުން ތިރިއަށްޖެހި، “ތައިރޯގްލޯސަލް ޑަކްޓް”(Thyroglossal duct) ގެ ގޮތުގައި ކަރުގައި ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އަސްލު ހުންނަ ހިސާބަށް ވާޞިލް ވެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ވަށައިގެން އެނިވާކުރުމަށްޓަކައި “ކެޕްސޫލް”(Capsule) އެއް ލެވިފައި ވެއެވެ. މިކެޕްސޫލްގައި ވަރަށް ބައިވަރު ލޭހޮޅިތައް ހުރެއެވެ.

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ އަސާސީ ޔުނިޓް

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ތެރޭގައި “ދިޔާތަކެތިން-ފުރިފައިވާ ކޮތަޅު”(Fluid-filled sac) ތަކެއް ހުރެއެވެ. މިކޮތަޅުތަކަށް ކިޔަނީ “ފޮލިކަލް”(follicles) އެވެ. މިކޮތަޅުތަކުގެ ދޭތެރޭގައި ކުދިކުދި ހިމަ ލޭހޮޅިތަކާއި، ކަނެކްޓިވް ޓިޝޫތައް ހުރެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތްތައް ފުރިހަމަކޮށްދޭ އަސާސީ ޔުނިޓް ތަކަކީ މިދެންނެވި ފޮލިކަލް އޭ ކިޔާ ކޮތަޅުތަކެވެ.

ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯންތަކުގެ ތެރެއިން ޓްރައި އައޯޑޯ ތައިރޮނީން އުފައްދައި ދޫކުރަނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ތެރޭގައި ހުންނަ ”ތައިރޮއިޑް އެޕިތީލިއަލް ސެލް”(Thyroid epithelial cell) ތަކުންނެވެ. އަދި ތައިރޮކްސިން އުފައްދައި ދޫކުރަނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ ”ފޮލިކިއުލާ ސެލް”(Follicular cell)  ތަކުންނެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގެ ފޮލިކަލް ތަކުގެ ދެމެދުގައިވާ ކަނެކްޓިވް ޓިޝޫތަކުގެ ތެރޭގައި “ސީ ސެލް”(C cells) ނުވަތަ ޕެރަފޮލިކިޔުލަރ ސެލް(parafollicular cells) ކިޔާ ވަރަށް ފަނޑު ކުލައިގެ ސެލްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިސެލްތަކުން ކެލްސިއަމް މެޓަބޮލިޒަމްގައި ބައިވެރިވާ ކެލްސިޓޯނިން ދޫކުރެއެވެ.

ކޮންމެ ފޮލިކަލް އެއްގެ ފާރުގައި “ކިޔުބޮއިޑަލް އެޕިތީލިއަލް ސެލް”(Cuboidal epithelial cell) ތައް ހުރެއެވެ. މިސެލްތަކުން “ކޮލޮއިޑް”(Colloid) ކިޔާ ދިޔައެއް ދޫކުރެއެވެ. ފޮލިކަލް ތައް ފުރިފައި ހުންނަނީ މިދިޔައިންނެވެ. ކޮލޮއިޑް ގެ ތެރޭގައި “ތައިރޯގްލޯބިޔުލިން”(Thyroglobulin) ކިޔާ ގްލައިކޯޕްރޮޓީން އެއް ހުރެއެވެ. ތައިރޯގްލޯބިޔުލިން އަކީ ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯންތަކުގެ ޕްރިކޯސަރ(Precursor) އެކެވެ. ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ތައް ދޫކުރަން ވަންދެން ރައްކާކުރެވިފައި ހުންނަނީ “ކޮލޮއިޑް” ތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ އަޔޮޑިން ލޭގެ ތެރެއިން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގެތެރެއަށް ނެގުމުގެ ބާރު ތައިރޮއިޑް ސެލް ތަކަށް ލިބިގެން ވެއެވެ.

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ވަޒީފާ

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހަރަކާތްތެރިވަނީ އަހަރެމެންގެ ހަށިގަނޑުގައި ހިނގާ މެޓަބޮލިޒަމްގެ މަސައްކަތްތައް ތަންޒީމުކޮށް، ރާވައި، ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައެވެ. މިދެންނެވި މެޓަބޮލިޒަމްގެ މަސައްކަތްތައް ތަންޒީމުކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރަނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑުން އުފައްދާ ހޯރމޯންތައް ކަމުގައިވާ ތައިރޮކްސިން(T4) ، ޓްރައި އައޯޑޯ ތައިރޮނީން(T3) ، އަދި ކެލްސިޓޯނިން(Calcitonin) ގެ އެހީގައެވެ. މިހޯރމޯންތައް އުފެދުމަށް އަޔޯޑިން ބޭނުންވެއެވެ. އެހެންކަމުން ކާނާއާއި، ފެނާއެކު ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ އަޔޯޑިން ގެ ބޭނުން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ހިފައެވެ. ހަށިގަނޑަށް އަޔޯޑިން ނަގާ ހަމައެކަނި ސެލްތަކަކީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގައި ހިމެނޭ ސެލް ތަކެވެ.

ހަށިގަނޑުގައި މެޓަބޮލިޒަމްގެ ބައެއް މަސައްކަތްތައް ތަންޒީމު ކުރުމުގައިވާ ޝާމިލްވާ ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ތައް މިގްލޭންޑުން އުފައްދައި ދޫކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކުޑަކުދިންގެ ހަށިގަނޑުގައި ކަށިތައް ހެދިބޮޑުވުމަށާއި، ސިކުނޑިއާއި އެއާއި ގުޅިފައިވާ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްގެ ހެދިބޮޑުވުމުގައި ވެސް މިގޮށް މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ތައް ދޫކުރުން ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ ސިކުނޑީގެ ތެރޭގައިވާ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިންނެވެ. ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ތަކަކީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު، ހިތުގެ ވިންދު، ހަޖަމުކުރުމުގެ މަސައްކަތް، މަސްތަކުގެ ހަރަކާތްތައް، އަދި ނަސްލު އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތްތައް ފުރިހަމަކޮށް ހިންގުމުގައި އެހީތެރިވެދޭ ހޯރމޯން ތަކެކެވެ. އެހެންކަމުން ސިކުނޑި ހެދިބޮޑުވުމަށް ކުއްޖާގެ ތުއްތު ދުވަސްވަރު ނުވަތަ ޅައުމުރުގައި އެކަށޭނަ ވަރަށް ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑުން އުފައްދަން ޖެހެއެވެ.

ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ތައް އުފެއްދުން ކޮންޓްރޯލްކުރަނީ ސިކުނޑީގެ ތެރޭގައިވާ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް(Pituitary gland) އިން ދޫކުރާ ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން(TSH) އިންނެވެ. ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފައްދައި ދޫކުރަން ފަށާނީ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ދޫކުރުމުންނެވެ. އެހެންކަމުން ހަށިގަނޑުގައި ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން މަދުވެއްޖެނަމަ، ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ދޫކުރާނެއެވެ. އަދި އެއާއި ވިދިގެން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އިން ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ތައް އުފައްދައި ދޫކުރަން ފަށާނެ އެވެ. އަދި އުފެދުނު ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯންތައް ލޭގެ އާރަށް ވާޞިލްވެ، ހަށިގަނޑުގައި މެޓަބޮލިޒަމްގެ މަސައްކަތްތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުން ގެންދާނެ އެވެ.

ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތްތައް ކޮންޓްރޯލްކުރަނީ ސިކުނޑީގެ ތެރޭގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސް(Hypothalamus) އިންނެވެ. ހައިޕޯތަލަމަސް އިން ތައިރޯޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން(TRH) ދޫކުރެއެވެ. މިއީ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ދޫކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ހޯރމޯން އެކެވެ.

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އިން އުފައްދައި ދޫކުރާ ހޯރމޯންތައް

(1) – ޓްރައި އައޯޑޯ ތައިރޮނީން  (Tri-iodothyronine/T3): ޓްރައި އައޯޑޯ ތައިރޮނީން  އަކީ ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯންތަކުގެ ތެރެއިން މިހޯރމޯން އުފައްދައި ދޫކުރަނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ތެރޭގައި ހުންނަ ”ތައިރޮއިޑް އެޕިތީލިއަލް ސެލް”(Thyroid epithelial cell) ތަކުންނެވެ. މިއީ ތައިރޮކްސިން އާ އެއްގޮތް ކަމެއް ހުންނަ ނަމަވެސް މާހަރަކާތްތެރި ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އާއި ތައިރޮކްސިން އާއި ހުރި ތަފާތަކީ  މިހޯރމޯންގައި ތައިރޮކްސިން އަށްވުރެ ކޮންމެ މޮލިކިއުލް އެއްގައި އެއް އަޔޮޑިން އެޓަމް މަދުވާނެއެވެ. އަދި ނިސްބަތުން މިހޯރމޯން އުފައްދާ މިންވަރު ވެސް މަދުވާނެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯންތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބާރުގަދަ ހޯރމޯން އަކީ މިއީއެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން، ހިތުގެ ވިންދުޖެހުން، އަދި ހަށިގަނޑު ބޮޑުވުން ފަދަ ކަންތައްތަކަށް މިހޯރމޯން ބާރު ފޯރުވައެވެ.

(2) – ތައިރޮކްސިން (Thyroxine / T4): ތައިރޮކްސިން އަކީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ ”ފޮލިކިއުލާ ސެލް”(Follicular cell)  ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ މައިގަނޑު ހޯރމޯން އެވެ. ލޭގެ ތެރެއަށް ވާޞިލްވާ 99 އިންސައްތަ ތައިރޮކްސިން ހުންނަނީ ”ތައިރޮކްސިން ބައިންޑިންގ ގްލޯބިއުލިން”(TBG)  ކިޔާ ޕްރޮޓީން އަކާ ތަތްވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ”އަލްބިޔުމިން”(Albumin)  އަދި ”ޓްރާންސްތައިރެޓިން”(Transthyretin) ކިޔާ ޕްރޮޓީން ތަކާ ބާކީ ހުރިބައި ތަތްވެއެވެ.

ހަށިގަނޑުގައި ހިގާ މެޓަބޮލިޒަމްގެ މަސައްކަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގަޔާއި ޖިސްމާނީ ގޮތުން ހަށިގަނޑު ބޮޑުވުމުގެ މަސައްކަތުގައި ތައިރޮކްސިން ބައިވެރި ވެއެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ހަށިގަނޑުގައި ކަށިތަކާއި، ސިކުނޑިއާއި ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްގެ ބައިތައް އުފެދި ބޮޑުވުމުގައި ވެސް މިގްލޭންޑުން ދޫކުރާ ހޯރމޯންތަކުގެ ދައުރެއް ވެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ދޫކުރުން ކޮންޓްރޯލްކުރަނީ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އެވެ. މީގެ އިތުރުން ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އަކީ ހިތުގެ ވިންދު، ލޭގެ ޕްރެޝަރު، ހަޖަމުކުރުން، މަސްތަކުގެ ހަރަކާތްތައް، އަދި ނަސްލު އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތްތައް ހަމަހަމަކަންމަތީ ސާބިތުކަމާއެކު ބެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ހޯރމޯން ތަކެކެވެ.

(3) – ކެލްސިޓޯނިން (Calcitonin): ކެލްސިޓޯނިން އަކީ 32 އެމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އުފައްދައި ދޫކުރަނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ ”ޕެރަފޮލިކިޔުލަރ ސެލް”(Parafollicular cell) ތަކުންނެވެ. މިހޯރމޯން އަކީ ހަށިގަނޑުގައި ހިންގާ ކެލްސިއަމް އަދި ފޮސްފަރަސް ގެ މެޓަބޮލިޒަމްގެ ހަރަކާތުގައި ބައިވެރިވާ ހޯރމޯން އެކެވެ. ލޭގައި  ކެލްސިއަމް އެކުލެވޭ މިންވަރު ދަށްކުރުމަށް މިހޯރމޯން ބާރުއަޅައެވެ. 

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ބައެއް ބަލިތައް

ހައިޕަރތައިރޮއިޑިޒމް (Hyperthyroidism): ހައިޕަރތައިރޮއިޑިޒަމް އަކީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގެ މަސައްކަތް ހަލުވިވެ، އާދަޔާ ޚިލާފަށް ތައިރޮކްސިން، އަދި ޓްރައި އަޔޯޑޯ ތައިރޮނީން، އުފައްދައި، ލޭގެ ތެރެއަށް ދޫކުރަން ފެށުމުން ކުރިމަތިވާ ހާލަތެކެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އިން ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން (ތައިރޮކްސިން، އަދި ޓްރައި އަޔޯޑޯ ތައިރޮނީން،) އުފެއްދުން އިތުރުކުރުވާ ވަރަށް ގިނަ ސަބަބުތައް ހުރެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި ގްރޭވްސް ބަލި، ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވުން، ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގައި ގަނޑުއުފެދުން، ވިހެއުމަށްފަހު ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވުން، އަންހެނުންގެ ބިސް އުފައްދާ ތަނުގައި ޓިއުމަރުގެ ވައްތަރެއް އުފެދުން، އަދި ބައެއް ކަހަލަ ބޭސް ތައް ބޭނުންކުރުން ހިމެނެއެވެ.

ހައިޕަރތައިރޮއިޑިޒަމް ހުންނަމީހަކު އަވަހަށް ހިތްހަމަނުޖެހި ރުޅިއައުން، ކަންތައް ކުރުމުގައި ގޮތެއް ނިންމަން ނޭގުން، ދާހިއްލުން، ހޫނަށް ކެތްކުރަން އުދަގޫވުން، އަވަހަށް ވަރުބަލިވުން، ނިދަން އުދަގޫވުން، ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވުން، އަންހެންކުދިންނަށް ޕީރިއަޑް އިންތިޒާމު ނުވުމާއި މާއަވަސް އަވަހަށް ޕީރިއަޑްވުން، މަސަލްތަކުގައި ވާގިނެތުން ހިމެނެއެވެ. މިމައްސަލަ ހުންނަމީހުން އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ކާނާބޭނުންކުރިއަސް ބަރުދަން ލުއިވެގެން ދާތަން ފެންނާނެއެވެ. ހަމައެއާއެކު ލޯހިރުވުމާއެކު ލޮލަށްބަލާލީމާ ހީވާނީ ކަޅިއަޅައިގެން ހުންނަހެންނެވެ. ބައެއްފަހަރު ލޮލުގެ ކައިރިފަށުގައި ހުންނަ ޓިޝޫތައް ހުންނާނީ ހަލާކުވެ ދުޅަވާގޮތް ވެފައެވެ.

ހައިޕޯތައިރޮއިޑިޒަމް (Hypothyroidism): ހައިޕޯތައިރޮއިޑިޒަމް އަކީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް ދަށަށްދިއުން ނުވަތަ ދަށްވުމެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް ދަށްވުމުގެ މާނައަކީ އެގްލޭންޑް އިން އުފައްދާ ހޯރމޯން އުފެއްދުން ދަށްވުމާއި، ނުވަތަ އެއިން އުފައްދާ ހޯރމޯންގެ ބޭނުން ހަށިގަނޑަށް އެކަށޭނަ ގޮތުގައި ނުކުރެވުމެވެ.

ހައިޕޯތައިރޮއިޑިޒަމްގެ ސަބަބުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ވަރުބަލިވުން، ގައިގެ ހަކަތަ ދަށްވުން، ތެދުވެ އުޅެން އުދަނގޫވުން، އަބަދު ނިދިއައިސްފައި ހުންނަހެން ހީވުން، ކާމިންވަރާއި އަޅާ ބަލާއިރު ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން އިތުރުވެގެން ދިއުން، ހަމުގައިވާ ފެނުގެ ބައި މަދުވެ، ހަންގަނޑު ހިކިވެ، ކުރަކިވުން، ބޮލުން އިސްތަށި ފޭބުން، މުޅި ގައިގައި ރިހުން، ހުޅުތަކުގައި ރިހުން، ހަތަރެސްފައިގެ ބާރުދަށްވަމުން ދިއުން، މިޒާޖު ގޯސްވެ އަވަހަށް މާޔޫސްވުން، ބަނޑުހަރުވުން، މައްސަރު ކަންތައް ތަރުތީބުން ކޮންމެ މަހަކު ނުޖެހުން، ދަރިމައިނުވުން، ލޮލުގެ ފެނުމާއި، ކަންފަތުގެ އަޑުއިވުމުގައި މައްސަލަތައް ދިމާވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ގްރޭވްސް ބަލި (Grave’s disease): ގްރޭވްސް ބައްޔަކީ ހައިޕަތައިރޮއިޑިޒަމް މެދުވެރިވާ އެންމެ އާންމު އެއް ސަބަބެވެ. މިއީ ދިފާޢީ ނިޒާމަށް ދިމާވާ ބައްޔެކެވެ، ގްރޭވްސް ބަލި ޖެހުމުން ދިފާޢީ ނިޒާމުން އާދަޔާ ޚިލާފު ހަށިދަމަނަ ތަކެއް އުފެއްދުމުން، ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑުން ހޯރމޯންތައް އުފައްދައި ދޫކުރާ މިންވަރު އިތުރުވެ، ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވެ ބޮޑުވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން “ގޮއިޓަރ” އުފެދެއެވެ. ސީދާ ބަލި ޖެހޭ ވަކި ސަބަބެއް ޔަގީންކަމާއި އެކު އަދި ހޯދިފައި ނުވާ ދިފާޢީ ނިޒާމަށްޖެހޭ މިބަލި އަންހެނުންނަށް ކުރިމަތިވާ ނިސްބަތް އިތުރުވެފައި ގިނައެވެ. އަދި ޒުވާނުންނާއި ދެބައި އުމުރުގެ މީހުންނަވެސް ޖެހޭ ނިސްބަތް މައްޗެވެ.

ގްރޭވްސް ބަލި ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި އެއްލޯ ނުވަތަ ދެލޯ މާބޮޑަށް ބޭރަށް ނިކުމެފައި ހުރުން، ފައިދުޅަވެ، ފޮއްސިވެ، ފެންޖަމާވުން، ވަރުބަލިވުން، ބަރުދަން ލުއިވުން، މާގިނައިން ކާހިތްވުން، ހިތުގެ ވިންދު ޖެހުން އަވަސްވުން، ހަށިގަނޑުގެ މަސްތަކުގެ ބާރުދެރަަވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ކިޔާފައިވާ ޢަދަދު:7,535

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް ދަށްވުން

ލިޔުނީ: ޑރ. ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ޙަމީދު

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އަކީ ދަތްދޮޅިއަށްވުރެ ތިރިން ކަރުގެ ކުރިމަތި ފަރާތުގައި އިންނަ ގްލޭންޑް އެކެވެ. ހަށިގަނޑުގައި ހިނގާ ވަރަށް ގިނަ މަސައްކަތްތަކަށް އެހީތެރިވެދީ އަދި އެމަސައްކަތްތަކުގައި ބައިވެރިވާ ހޯރމޯންތައް މިގްލޭންޑް އިން އުފައްދައެވެ. ވުމާއެކު މިގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތަށް ބުރޫއަރާ ކޮންމެ ކަމަކީ އޭގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގެ ގިނަ މަސައްކަތްތަކަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރާނެ ކަމެކެވެ. ކާތަކެތިން ހަށިގަނޑުގެ ސެލްތަކަށް ބޭނުންވާ ހަކަތަ ހޯދުމަށް ހިންގާ މަސައްކަތް(metabolism) ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑުންނެވެ.

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އަށް ޖެހޭ ވަރަށް ގިނަ ބަލިތަކެއް ވެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އަށް ޖެހޭ ބަލިތަކުގެ ތެރޭގައި ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވެ ފުއްޕާލުން، ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ކެންސަރު، ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އެކަށޭނަވަރަށް ނުއުފެއްދުން (ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް ދަށްވުން)، އަދި ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އެކަށޭނަވަރަށް ވުރެ ގިނައިން އުފެއްދުން (ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގެ މަސައްކަތް އިތުރުވުން) ވެސް ހިމެނެއެވެ. ރާއްޖޭގައި އެންމެ އާންމު އެއްބައްޔަކީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް ދަށަށްދިއުން ނުވަތަ ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ނުވަތަ ”ހައިޕޯތައިރޮއިޑިޒަމް”(Hypothyroidism) އެވެ.

ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް ދަށްވު(Hypothyroidism)މުގެ މާނައަކީ އެގްލޭންޑް އިން އުފައްދާ ހޯރމޯން އުފެއްދުން ދަށްވުމާއި، ނުވަތަ އެއިން އުފައްދާ ހޯރމޯންގެ ބޭނުން ހަށިގަނޑަށް އެކަށޭނަ ގޮތުގައި ނުކުރެވުމެވެ. ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމަކީ “ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑުން އެކަށޭނަ ވަރަށް ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ނުއުފެއްދުމެވެ”. ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމަކީ ވަރަށް އާންމު ޞިއްހީ މައްސަލަ އެކެވެ.

ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯންގެ މިންވަރު މަދުވުމަކީ އޭގެ އަސަރު މުޅި ހަށިގަނޑަށް ކުރާނެ ކަމެކެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ވަރުބަލިވެ، ވަރުދެރަވާގޮތް ވެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމަށް ފަރުވާ ނުކުރެވިއްޖެނަމަ، ހަށިގަނޑުގައި ސަރުބީގެ މިންވަރު މަތިވެ، ސްޓްރޯކް ޖެހުމާ، ހާރޓް އެޓޭކް ޖެހުމަށް މަގުފަހިކުރުވައެވެ. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ތައިރޮއިޑް ދަށްވެ، އެކަމަށް ފަރުވާ ނުކުރެއްވިޖެނަމަ ބަނޑުގައި އޮންނަ ދަރިފުޅަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ކުރުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.

ކޮންމެ އުމުރެއްގެ މީހަކަށް ވެސް ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ކުރިމަތިވެދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑެވެ. ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުގެ ފުރުޞަތު އުމުރުން 60 އަހަރުން މަތީގެ އަންހެނުންނަށް ވަކިން އިތުރުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އާއިލާގައި ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ހުރުމަކީ ވެސް އެއާއިލާގެ އެހެން މީހުންނަށް ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުގެ ފުރުޞަތު އިތުރުކުރާ ކަމެކެވެ.

ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމަށް ދިމާވާ ސަބަބުތައް

ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން މެދުވެރިކުރުވާ އެހެނިހެން ސަބަބުތައް ވަރަށް ގިނައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:-

(ހ) – އަޔޮޑިން ދަށްވުން: އަޔޮޑިން ތައިރޮކްސިން ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑަށް ބޭނުންވާ މާއްދާ އެކެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަކީ އަޔޮޑިން އުފައްދައިދޭ ތަނަކަށްނުވާތީ ކެވޭ ކާނާގެ ތެރެއިން ހަށިގަނޑަށް އަޔޮޑިން ލިބެންޖެހެއެވެ. އަޔޮޑިން އެކުލެވޭ މޭޒުމަތީ ލޮނަކީ އަޔޮޑިން އިން މުއްސަދި އެއްޗެކެވެ. އަޔޮޑިން ލިބޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ކަނޑުމަސް، ބިސް، މޫދުލޮނު، ބޮލިމަސް، ކިރާ ކިރުގެ އުފެއްދުންތައް ފަދަ ބާވަތްތައް ހިމެނެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން މެދުވެރިވާ އެންމެ އާންމު ސަބަބަކީ މިއީ އެވެ. މިހާރު ފެކްޓަރީތަކުން އުފައްދާ ލޮނުގައި އަޔޮޑިން ހިމަނާފައިވާތީ މިމައްސަލަ ފެންނަލެއް މަދުކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

(ށ) – ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމްގައި ތައިރޮއިޑް އާއި އިދިކޮޅު މާއްދާތަކެއް އުފެދުމުގެ ސަބަބުން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވެ، ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުން މަދުވުން: ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ދަށްވުމަށް މެދުވެރިވާ އެންމެ އާންމު އެއް ސަބަބަކީ ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމްގައި ތައިރޮއިޑް އާއި އިދިކޮޅު މާއްދާ(antibodies) ތަކެއް އުފެދުމުގެ ސަބަބުން، އެމާއްދާތައް ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑަށް ހަމަލާދިނުމުން، އެކަމުގެ ސަބަބުން، ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވެ، ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުން މަދުވުން Hashimoto’s thyroiditis)) ކުރިމަތިވުމެވެ.

(ނ) – ތައިރޮއިޑް ސާޖަރީ ހެދުން: އޮޕަރޭޝަންކޮށްގެން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ނެގުމުގެ ސަބަބުން ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑުން އެއްކޮށް ނުނަގާނަމަ، ނުނަގައި އިންނަ ބައިން ވެސް ބޭނުންވާ ވަރަށް ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފައްދައި ދިނުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. އަދި އެގޮތަށް ނުނަގައި އިންނަ ބައިން އެކަށޭނަ ވަރަށް ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފައްދައިދޭނަމަ ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުގެ މައްސަލަ ދިމައެއް ނުވާނެ އެވެ. އޮޕަރޭޝަންކޮށްގެން ތައިރޮއިޑް ނެގުމުން ތައިރޮއިޑް ދަށްވަނީ، އެއްކޮށް ތައިރޮއިޑްނެގުން، ނުވަތަ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑުން ނުނަގާއިން ބައި ރަގަޅަށް މަސައްކަތް ނުކުރާ ނަމައެވެ. އޮޕަރޭޝަންކޮށްގެން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ނަގަންޖެހިދާނެ ހާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި “ތައިރޮއިޑް މަތިވުން”، ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގައި ގޮށްލުން”، “ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވެ ބޮޑުވުން” ފަދަ ހާލަތްތައް ހިމެނެއެވެ.

(ރ) – ކަރު ހިމެނޭ ހިސާބަށް ރޭޑިޔޭޝަންގެ ފަރުވާދިނުން: ބައެއް ކަހަލަ ކެންސަރުތަކަށް (ލިމްފޯމާ) ކަރު ހިމެނޭ ހިސާބަށް ރޭޑިޔޭޝަންގެ ފަރުވާ ދޭންޖެހުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ކުރުމުގެ ގޮތުން ރޭޑިއޭޝަން ހިމެނޭ އަޔޮޑިން ދިނުން ފަދަ ކަންތައްތައް ކޮށްއުޅެއެވެ. މިފަދަ ފަރުވާތަކުގެ ސަބަބުން ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.

(ބ) – ރޭޑިޔޯއެކްޓިވް އަޔޮޑިންގެ ފަރުވާނެގުން: މިއީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް މަތިވެ އިތުރުވުން ނުވަތަ ތައިރޮއިޑް މަތިވުން(hyperthyroidism) ފަދަ ކަންކަމުގެ ފަރުވާގައި ކޮށްއުޅޭ ކަމެކެވެ. މިފަރުވާގެ ސަބަބުން ތައިރޮއިޑްގެ ސެލްތައް ހަލާކުވެ، ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ.

(ޅ) – ސިކުނޑީގައިވާ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑުގައި އައިބެއްހުރުން، ނުވަތަ އެގްލޭންޑަށް ގެއްލުންވުން: ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑުގައި ހުންނަ މައްސަލައަކުން ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް ހުރަސްއަޅަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑަކީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑުން ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް ބާރުއަޅާ ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން އުފައްދައިދޭ ގޮށެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ސިކުނޑީގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސް އިން ތައިރޯޓްރޮޕިން ރިލީޒިންގ ހޯރމޯން އެކަށޭނަ ވަރަށް ނުއުފެއްދުމަކީ ވެސް ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑުން ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް ހުރަސްއަޅާނެ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް އެހީތެރިވުމަށް ސިކުނޑީގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުން އުފައްދާ މިފަދަ ހޯރމޯން (ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން އަދި ތައިރޯޓްރޮޕިން ރިލީޒިންގ ހޯރމޯން) ތަކުގައި މައްސަލައެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ ވެސް ތައިރޮއިޑްގެ މަސައްކަތްތައް ދަށްވެގެން ދެއެވެ.

(ކ) – ބައެއް ކަހަލަ ބޭސް ބޭނުންކުރުން: ހިތުގެ ބައެއް މައްސަލަތައް، ބައެއް ވައްތަރުގެ ކެންސަރުތައް، އަދި ނަފްސާނީ ބައެއް މައްސަލަތަކަށް ބޭނުންކުރާ ބޭހުގެ ސަބަބުން ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް އަސަރު ކުރެއެވެ. މިފަދަ ބޭސްތަކުގެ ތެރޭގައި “އެމިއެޑެރޯން”، “އަލްފާ އިންޓަފީރަން”، “ލިތިއަމް”، އަދި “އިންޓަލޫކިން2” ފަދަ ބޭސްތައް ހިމެނެއެވެ.

(އ) – އުފެދުމުގައި ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގައި މައްސަލަހުރުން: ބައެއް ކުދިން އުފަންވާއިރު (ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ކޮންމެ 4ހާސް ކުދިންގެ ތެރެއިން އެއްކުއްޖަކު) ތައިރޮއިޑް ގުލޭންޑު ރަގަޅަށް ނުއުފެދުމަކީ ނުވަތަ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ރަގަޅަށް މަސައްކަތްނުކުރުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.

(ވ) – ބައެއް ކަހަލަ އިންފެކްޝަން ތައް: ބައެއް ކަހަލަ ވައިރަސް އާ، ބެކްޓީރިޔާ ފަދަ ޖަރާސީމުގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް ދަށްވާގޮތް ވެއެވެ. މިއީ ވަގުތީ ކަމެކެވެ. އަދި މިއީ ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ތައިރޮއިޑް ދަށްވެ، ބޭސް ބޭނުންކުރަންޖެހޭނެ ހާލަތެއް ނޫނެވެ.

(މ) – ބަލިވެއިނުން: ބަލިވެ އިނުމަކީ ކަނޑައެޅިގެން ތައިރޮއިޑް ދަށްވާކަމެކޭ  ބުނެވޭކަން ނެތެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރު ބަލިވެއިނުމުން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވާގޮތް ދިމާވެއެވެ. މިގޮތަށް ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވުމުން، އާދަޔާ ޚިލާފަށް ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް އިތުރުވުމަށްފަހު، ކުއްލިއަކަށް ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުން ދަށްކޮށްލާގޮތް ވެއެވެ. ބަލިވެއިނުމުން ކުރިމަތިވާ ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން، ވިހެއުމަށްފަހު މަޑުމަޑުން ކުރިން ހުރި ހާލަތަށް ރުޖޫއަވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.

ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑީ ކޮންބަޔަކަށް؟

ފިރިހެނުންނަށްވުރެ އަންހެނުންނަށް ޚާއްޞަކޮށް އުމުރުން ދުވަސްވީ އަންހެނުންނަށް ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑެވެ. ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމަށް މަގުފަހިކުރާ (ފުރުޞަތު އިތުރުކުރާ) ކަންތައްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.

  • އުމުރު: އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ޒުވާނުންނަށްވުރެ ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑެވެ.
  • ޖިންސް: ފިރިހެނުންނަށްވުރެ އަންހެނުންނަށް ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑެވެ
  • ނަސްލު: ދޮން އަދި އޭޝިޔާ ނަސްލުގެ މީހުންނަށް ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ކުރިމަތިވާ މިންވަރު އިތުރެވެ.
  • ވާރުތަވުން: އާއިލާގައި ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ބައްޔެއްގެ ގޮތުގައި ދައުރުވަމުން އައުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ.
  • ތައިރޮއިޑްގައި ކުރިން މައްސަލަ ހުރުން: ތައިރޮއިޑް ގައި ކުރިން ހުރި މައްސަލައެއް ގެ ސަބަބުން މިސާލަކަށް ތައިރޮއިޑް ބޮޑުވެ ދުޅަވުން، ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ކެންސަރު ފަދަ ބަލިތަކަށް ފަރުވާކުރުމަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް ދަށްވެ، ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމަށް މަގުފަހިކުރާ ކަމެކެވެ.
  • ބައެއް ކަހަލަ ދިގުމުއްދަތަށް ދެމިގެންދާ ބަލިތައް ހުރުން: ހަކުރުބަލި، ރާއްޖެ ބަލި، މަލްޓިޕަލް ސްކެލިރޯސިސް، ސިލިއެކް ޑިޒީޒް، އެޑިސަންސް ޑިޒީޒް، ލޭމަދުވުގެ ބައެއް ވައްތަރުތައް، އަދި ހުދުބަލި ފަދަ ބަލިތައް ހުރުމަކީ ތައިރޮއިޑް ދަށްވެދާނެ ކަންކަމެވެ.
  • އުފެދުމުގައި ވިރާސީގޮތުން ހުންނަ އުނިކަން: ޑައުން ސިންޑްރޯމް، ޓާރނަރ ސިންޑްރޯމް ފަދަ ބަލިތައް ހުރުމަކީ ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމަށް މަގުފަހިކުރާ ކަމެކެވެ.
  • ބައެއް ކަހަލަ ބޭސްތައް ބޭނުންކުރުން: އެމިއެޑެރޯން، ލިތިއަމް ފަދަ ބޭސްތައް ބޭނުންކުރުމަކީ ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމަށް މަގުފަހިކުރާކަމެކެވެ.

ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތައް (ޝަކުވާތައް)

 ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުގެ ސަބަބުން ބަލިމީހާ އަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ ލަސްލަހުން އަންނަ ބަދަލުތައް ކަމަށްވުމާއެކު ބައެއްފަހަރު މިކަން ފާހަގަ ނުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ނުވަތަ މިކަމުގެ އެއްވެސް އަލާމާތެއް ނުފެނި ހިގައިދާނެ އެވެ. ސަބަބަކީ މިހޯމޯން ތަކަކީ ހަށިގަނޑުގެ ތަފާތު މަސައްކަތްތައް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެހިތަކަށް ވުމާއެކު އެއީ ތައިރޮއިޑް ހޯމޯންގެ މިންވަރު ދަށްވެގެން އަންނަ ބަދަލުތަކެއްކަން ދެނެގަންނަން ދަތިވާތީ އެވެ.

ހައިޕޯތައިރޮއިޑިޒަމް ކުޑަ މިންވަރަކަށް ހުންނަ މީހުންނަށް އެކަމުގެ އުދަގޫ މާބޮޑަށް ނުހުރެވެސް ހިގައިދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް މިކަންތައް ބޮޑުވެގެން ދާނަމަ އެކަމުގެ އުދަގުލާއި އަލާމާތްތައް ފެންނާނެއެވެ.. ތައިރޮއިޑް ހޯމޯން ރަގަޅަށް ނުއުފައްދާ މީހަކަށް ދިމާވާ މައްސަލަތަކުގެ ތެރޭގައި ވަރުބަލިކަމާއި ކަންތައް ކުރާހިތްނުވުން ހިމެނެއެވެ. މިބައިމީހުން ބޮޑަށް ފަލަވާނެއެވެ. އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ކަސްރަތެއްކޮށް މަދުން ކައިހެދިއަސް މިހެންވެދާނެއެވެ. ޒުވާން އުމުރުގައި މިފަދަކުދިން ބޮޑުވުމާއި އިސްކޮޅުން ދިގުވުން ލަސްވެދާނެއެވެ. ވަރުބަލިކަމާއި ހަންހިކުމާއި އިސްތަށި ފޭބުމާއި ހަދާން ބަލިވުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ.

އާންމު ގޮތެއްގައި ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުން ބަލިމީހާ ކުރާނެ ޝަކުވާތަކަކީ:-

  • ވަރުދެރަވެ، ވަރުބަލިވުން
  • ގައިގެ ހަކަތަ ދަށްވެ، ވާޅުވެ ވަރުބަލިވުން
  • ތެދުވެއުޅެން އުދަގޫވުން
  • އަބަދު ނިދިއައިސްފައި ހުންނަހެން ހީވުން އަދި ތާއްޔަށްޖެހުން
  • ކާމިންވަރާއި އަޅާބަލާއިރު ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން އިތުރުވެގެންދިއުން
  • ގައިގެ ހަމުގައިވާ ފެނުގެ ބައި މަދުވެ، ހަންގަނޑު ހިކިވެ ކުރަކިވުން
  • ނިޔަފަތިތައް ދެރަވެ، ފަސޭހައިން ރެނދުލައި ބިނދުން
  • ކާހިތްނުވުން އަދި ފިނިތަންތާގައި ހުންނަން އުދަނގޫވުން
  • ބޮލުގެ އިސްތަށި ފައިބައި، އިސްތަށިގަނޑު ތުނިވުން
  • މުޅި ގައިގައި ރިހުން (މަސްތަކުގައި ރިހުން)
  • ހުޅުތަކުގައި ރިހުން
  • އަކުނިވަޔަށް ދެމުން
  • ހަތަރެސްފައިގެ ބާރުދަށްވަމުންދިއުން
  • އަތްތިލަ އައްސިވެ ރިހުން
  • މިޒާޖު ގޯސްވެ އަވަހަށް މާޔޫސްވުން
  • ސިކުނޑި ހަމަނުޖެހޭގޮތްވުން
  • ބަނޑުހަރުވުން
  • މައްސަރުކަންތައް ތަރުތީބުން ކޮންމެ މަހަކު ނުޖެހުން
  • ކަންތައްތައް ހަދާނުގައި ބަހައްޓަން އުދަނގޫވުން
  • ލޮލުގެ ފެނުމާއި ކަންފަތުގެ އަޑުއިވުމަށް ވެސް މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވުން
  • އަތްފައި ފޮއްސިވުން
  • އަޑުކުރަކިވުން

ކުޑަކުދިންނަށް (ތުއްތު ކުދިންނަށް) ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތައް

މަދުން ނަމަވެސް ތުއްތުކުދިންނަށް ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ދިމާވެއެވެ. ފުރަތަމަ މަހުގެ ތެރޭގައި ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ހުރިކަން އެނގި ފަރުވާ ކުރެވިއްޖެނަމަ އާދައިގެ ކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައި ބޮޑުވަމުން އަންނާނެ އެވެ. ތުއްތު ކުދިންނަށް ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ދިމާވެ، އެކަށޭނަ ފަރުވާ ނުލިބިއްޖެނަމަ، ސިކުނޑިއަށް ގެއްލުންވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ވިސްނުމުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަން، އަދި ބޮޑުވުން ލަސްވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ދިމާވެއެވެ. އުމުރުން 3 އަހަރު ވުމަށްފަހު، ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ދިމާވެއްޖެނަމަ ވިސްނުމުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަން ދިމާވުމަކީ ނާދިރު ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ބޮޑުވުން ލަސްވުމާ، މައްސަރު ކަންތައް ޖެހުން ލަސްވުން، ފަދަ ކަންތައްތައް މެދުވެރިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.

ކުޑަކުދިންނަށް ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުން އެއްވެސް އުދަނގުލެއް ނުފެނި ހިގައިދާނެ އެވެ. އަލާމާތްތައް ފެންނަނަމަ އޭގެތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނިދާނެ އެވެ.

  • އަތްތިލަޔާ ފައިތިލަ ފިނިވުން
  • ބަނޑުހަރުވުން
  • މާބޮޑަށް ނިދި އައިސް ތާއްޔަށްޖެހޭގޮތްވުން
  • އަޑުލާފައި ރުއިން
  • ބޮޑުނުވުން
  • މަސްތަކުގެ ވަރުނެތި ދޫވުން
  • ރީނދޫވުން
  • ރަގަޅަށް ނުކެއުން
  • މޫނު ބޯވެ، ދުޅަވެފައި ހުރުން
  • ބަނޑުގައި ވައިހެދުން
  • ދޫދުޅަވުން
  • އުޅުމަށް ބަދަލުއައުން
  • ސުކޫލްގައި ރަގަޅު ނަތީޖާއެއް ނުނެރުވުން

ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުން ދިމާވެދާނެ ނުރައްކާތައް

  • މިކްސިޑީމާ: މިއީ ހަށިގަނޑުގެ ޓިޝޫތައް ދުޅަވެ، ފުއްޕާމެޔާ ހިތުގެ ވަށައިގެންވާ ފަށަލަތަކުގައި ފެން ހަރުލައި، މަސްތަކުގެ ހަރަކާތްތައް ދަށްވެ، ވިސްނުމަށް އުނިކަން ގެނުވާ ހާލަތެކެވެ.
  • މިކްސިޑީމާ ކޯމާ: މިއީ ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ހާލަތެކެވެ. މިހާލަތުކުރިމަތިވަނީ ދިގުމުއްދަތަކަށް ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ހުރެ، ގިނަ ދުވަސްވެ، އެކަން ގޯސްވެގެން ދިއުމުންނެވެ. ގިނަ ފަހަރު މިހެން ދިމާވަނީ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ހުރެފައި، އެހެން ކަމެއްގެ ސަބަބުން މާބޮޑަށް ބަލިވުމުންނެވެ. މިހެންވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ވިސްނުމަށް ބަދަލުއައުން، ވާނުވާނޭނގި މޮޔަގޮވުން، އަދި ހޭނެތުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ފިނިހޫނިމިން ދަށްވެ، ވިންދު ދަށްވެ، ނޭވާލާން އުދަނގޫވުމަކީ ވެސް ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
  • ކޮލެސްޓްރޯލް އަދި ޓްރައިގްލިސެރައިޑްގެ މިންވަރު މަތިވެ، ސްޓްރޯކް އަދި ހާރޓް އެޓޭކް ޖެހުމަށް މަގުފަހިވުން
  • ހިތުގެ ވަށައިގެންވާ ދުލީގެ ތެރޭގައި ފެންހަރުލުން
  • ނިދީގައި ނޭވާލުން ހުއްޓުމާ، ނޭވާލާން ދަތިވުން
  • ކަންކަން ހަދާންނުހުރުން ނުވަތަ ހަދާންނެތުން
  • ހިތުގެ މައްސަލަތައް
  • ދަރިން ނުލިބުން
  • މާބޮޑަށް ފަލަވުން

މާބަނޑުވުމާއި ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން

މާބަނޑުވުމަކީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ހަކަތަ އާއި ހޭދަވާ ހަކަތަ އިތުރުވާނެ ކަމެކެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އަކީ މިމަސައްކަތުގައި ވަރަށް މުހިއްމު ރޯލެއް އަދާކުރާ ގްލޭންޑް އަކަށްވުމާއެކު، އެއިން ކުރަމުން އަންނަ މަސައްކަތްތައް އިތުރުވާން ޖެހެއެވެ. ވުމާއެކު ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް ބޭނުންވާ އަޔޮޑީން ފަދަ މާއްދާތައް ނުލިބޭ ހިސާބުތަކުގެ އަންހެނުންގެ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް މާބަނޑުވުމާއެކު ދުޅަވާކަން ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު ކާތަކެއްޗަށް އަޅާ ލޮނުގައި އަޔޮޑީން އެކުލެވޭތީ މިމައްސަލަ ދިމާވުން ކުޑައެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އިން ދޫކުރާ ހޯމޯންތަކުގެ މަސައްކަތަށް ވެސް މާބަނޑުވުމުން ބަދަލުތަކެއް އާދެއެވެ. ބަލިވެ އިނުމުގެ ފުރަތަމަ 3 މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ބައެއް ހޯރމޯންތައް މަދުވުމަށްފަހު، މަޑުމަޑުން އޭގެ މިންވަރު އާދައިގެ ޙާލަތަކަށް އަންނަކަމަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކައެވެ. އަދި އޭގެ ސަބަބަކީ ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ބިސްރަވަ އިން ދޫކުރާ ނުވަތަ ނެރޭ އަންހެންވަންތަ ހޯރމޯންތައް ކަމަށް ވެސް ބެލެވިފައި ވެއެވެ. މާބަނޑުވުމަށްފަހު ރަހިމުގެ ތެރޭގައި ދަރިފުޅު އުފެދުމުގެ މަރުހަލާކަމަށްވާ ފުރަތަމަ 10-12 ހަފްތާގައި ދަރިފުޅު ބޭނުންކުރަމުންދާނީ މަންމަގެ ލޭގެ ތެރެއިން ދައުރުވާ ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އެވެ. ނަމަވެސް ފުރަތަމަ 3 މަސް ނިމޭއިރު ރަހިމުގައިވާ ދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުގައި ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އުފެދި އަމިއްލައަށް މަސައްކަތް ކުރަން ފަށައެވެ.

ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުން މަންމައަށް ކުރާނެ އަސަރުތައް

މާބަނޑު އަންހެނުންގެ ތެރެއިން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް ދަށްވެފައިވާ މީހުންގެ ކިބައިން މާގިނަ އަލާމާތްތަކެއް ނުފެނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ވަރަށް ބޮޑަށް ތައިރޮއިޑް ދަށްވެ، އަދި އެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ފަރުވާ ނުލިބި ދާނަމަ، މާބަނޑު މީހާއަށް އޭގެ ސަބަބުން ދިމާވެދާނެ ނޭދެވޭ މައްސަލަތައް ވަރަށް ގިނައެވެ.

  • މާބަނޑުގެ އަންހެނާގެ ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވެ، ގުރުދާ އަދި ލޭ ހޮޅިތަކަށް އޭގެ އަސަރުކުރުން
  • މަންމައާއި ދަރިފުޅު ގުޅުވައިދޭ މަހުގައި އާދަޔާ ޚިލާފު މައްސަލަތައް ދިމާވުން
  • އުފަންވާއިރު ދަރިފުޅުގެ ބަރުދަން ލުއިވުން
  • ވިހެއުމަށްފަހު ލޭމަނާނުވުން

ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުން ދަރިފުޅަށް ކުރާނެ އަސަރުތައް

ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އަކީ ރަހިމުގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ ދަރިފުޅުގެ ސިކުނޑި އުފެދުމުގައި މުހިއްމު ރޯލެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. 1999 ވަނަ އަހަރު ކޮށްފައިވާ ދިރާސާއަކުން އެނގޭގޮތުގައި މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ތައިރޮއިޑް ދަށްވެ، އަދި އެކަމަށް އެކަށޭނަ ފަރުވާކޮށްފައިނުވާ އަންހެނުންނަށް ލިބުނު ކުދިންގެ އައިކިޔޫ ނުވަތަ ސިކުނޑީގެ ފެންވަރު ނުވަތަ ވިސްނުމުގެ ފެންވަރު އެހެންކުދިންނާއި އަޅާބަލާއިރު ވަރަށް ދަށެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މަދަރުސާގައި އެކުދިންނަށް އެދެވޭ ނަތީޖާއެއް ނުނެރެވުމާއި، ކްލާސްތައް ރިޕީޓް ކުރަންޖެހޭ ނިސްބަތް މަތިކަމަށް މިދިރާސާއިން ވަނީ ދައްކާފައެވެ. އެހެން ދިރާސާއަކުން ހާމަވެފައިވާގޮތުގައި މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ތައިރޮއިޑް ދަށްވެފައިވާކަން ނޭނގި، ނުވަތަ އެކަން އެނގިހުރެ ނަމަވެސް ބަލިވެއިނުމުގެ ފުރަތަމަ 12 ހަފްތާގައި ތައިރޮއިޑް ހޯމޯންގެ މިންވަރު ލޭގެ ތެރޭގައި ދަށްވެފައިވާ މީހުންނަށް ލިބޭ ކުދިންގެ ހަށިގަނޑުގެ މަސްތަކާއި ކަށިތައް އުފެދި ބޮޑުވުމުގައި މައްސަލަތައް ދިމާވެއެވެ.

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ކުރިމަތިވިޔަ ނުދިނުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ފަދަ ކަންތައްތަކުން ދުރުވެ ރައްކާތެރިވުމަށް އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ކުރުން މުހިއްމެވެ.

  • ބަލިވެއިނުމަށްތައްޔާރުވަމުންދާއިރު ތައިރޮއިޑްގެމައްސަލައެއް ހުރިތޯ ބެލުމަށް ޓެސްޓްހެދުން.
  • މާބަނޑު އަންހެނުންގެ ތެރެއިން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް (ކަރުގެ މަތިން ދުޅައެއް) ފެންނަން ހުންނަ މީހުންނާއި، އާއިލާމީހުންގެ ތެރޭގައި ތައިރޮއިޑް މައްސަލަ ހުންނަމީހުންނާއި، ކުރިން ތައިރޮއިޑް އަށް ބޭސް ބޭނުންކުރަމުން އަންނަ މީހުންނާއި، ތައިރޮއިޑް ދަށްވެފައިވާ ކަމުގެ އަލާމާތްތައް ހުންނަ އަންހެނުން، ތައިރޮއިޑް ޓެސްޓްހަދައި، ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯންގެ މިންވަރު ހުރީ ރަގަޅު ވަރެއްގައިތޯ ޔަގީންކުރުން.
  • ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ލޭގޭ ތެރޭގައި އޭގެ އެންމެ ދަށްލެވެލްގައިވާ އަންހެނުންނާއި، ތައިރޮއިޑް އާއި އިދިކޮޅަށް ހަށިގަނޑުގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ ހަށިދަމަނަ ލޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އަންހެނުން ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ތައިރޮއިޑް ހޯމޯންގެ ކުޑަ މިންވަރެއް ކޮންމެ ދުވަހަކު ބޭނުންކުރުމަށް ބައެއް ޞިއްހީ މުއައްސަސާތަކުން ލަފާދެއެވެ. ސަބަބަކީ ބަލިވެއިނުމުން މިހޯރމޯން ބޭނުންވާ މިންވަރު މަތިވުމުން އެކަށީގެންވާ ވަރަކަށް ހޯރމޯން ނުލިބޭނަމަ ދަރިފުޅަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުކޮށްފާނެތީ އެވެ.
  • މާބަނޑުމީހުންގެ ތެރެއިން ތައިރޮއިޑް ބޭސް ބޭނުންކުރަމުން އަންނަ މީހުން ފުރަތަމަ 3 މަހުގެ ތެރޭގައި ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ބޭނުންވާ މިންވަރު 50-25 އިންސައްތަ އިތުރުވެގެންދާނެ އެވެ. ވުމާއެކު ޓެސްޓް ހަދައި ހޯމޯންގެ މިންވަރު ބަލައި އިތުރަށް ބޭނުންވާނަމަ ބޭސް ބޭނުންކުރާ މިންވަރު މަތިކުރަންޖެހޭނެ އެވެ.
  • ތައިރޮއިޑް ދަށްވެ ބޭސް ބޭނުންކުރަމުން އަންނަ މީހުން ވިހެއުމުގެ ކުރިންނާއި ވިހެއުމުގެ ފަހުން ވެސް ޓެސްޓް ހަދައި ތައިރޮއިޑް ހޯމޯން ހުރި މިންވަރު ބަލަންވާނެ އެވެ. ވިހެއުމަށްފަހު މިހޯރމޯންގެ މިންވަރަށް ބަދަލު އައުމަކީ ވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ދެނެގަތުމަށް ހެދޭ ޓެސްޓްތައް

ތައިރޮއިޑް ދަށްވުން ދެނެގަތުމަށް ފުރަތަމަ ކުރެވޭ ކަމަކީ ބޭރު ފުށުން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑު ބަލައި ހެދުމެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ތެރޭގައިވާ ލޭގައި ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން(Thyroxine)ދައުރުވާ މިންވަރާއި، އަދި ސިކުނޑިން ނެރޭ ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ހޯރމޯން(TSH) ތައް ހަށިގަނޑުގައި ދައުރުކުރާ މިންވަރު ބެލުމަކީ ތައިރޮއިޑް ދަށްވެފައިވޭތޯ ބެލުމަށް ހަދާ އެންމެ ރަގަޅު ޓެސްޓެވެ. މިއަށްކިޔަނީ ތައިރޮއިޑް ފަންކްޝަން ޓެސްޓް(Thyroid function test) އެވެ. ތައިރޮއިޑް ދަށްވެފައިވާ މީހުންގެ މިހޯރމޯންތައް މަދުވެފައިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވޭނެ އެވެ. ލޭގެ މިޓެސްޓްގެ އިތުރުން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވެފައިވޭތޯ ބެލުމަށްޓަކައި ކަރުގެ އަލްޓްރާ ސައުންޑް ސްކޭނެ(thyroid scan) އް ހެދުމަކީވެސް ކުރާ ޓެސްޓެކެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވެފައިވާނަމަ ވަރަށް ހިމަކައްޓެއް ބޭނުންކޮށްގެން އެއިން ނަގާ ސެލްތައް މައިކްރޮސްކޯޕް ބޭނުންކޮށްގެން ބަލައި ޓެސްޓް ކުރުމަށް ކިޔަނީ ”ފައިން ނީޑްލް އެސްޕިރޭޝަން ސައިޓޮލޮޖީ”(FNAC) އެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ދުޅަވެފައިވާ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގައިވަނީ ކޮންކަހަލަ ސެލްތަކެއްތޯއާއި، އޭގައި ކެންސަރުގެ އަސަރެއ ހުރިތޯ ބެލުމެވެ.

ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމުގެ ފަރުވާ

ލޭގެ ތެރޭގައި ދައުރުކުރާ ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯންގެ މިންވަރު މަދުވެ، ހައިޕޯތައިރޮއިޑިޒަމް ކަން ޔަގީންވުމުން އެކަމަށް ފަރުވާ ކުރުމަކީ ޞިއްޙަތު ސަލާމަތުން ހުރުމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. މިކަމަށް ދޭންޖެހޭނެ ފަރުވާ އަކީ ލޭގެ ތެރޭގައި މިހޯރމޯންގެ މިންވަރު އާދައިގެ މިންވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި ބޭސް(ލީވޯތައިރޮކްސިން) ކެއުމެވެ. މިބޭހަކީ ގުޅަބޭހުގެ ގޮތުގައި އުފައްދާފައި ހުންނަ ތައިރޮކްސިން އެވެ. ބޭސްކާންޖެހޭ މިންވަރު ކަނޑައަޅާނީ ލޭގެ ރިޕޯޓްތަކަށް ބެލުމަށްފަހު ފަރުވާ ކުރާ ޑޮކްޓަރެކެވެ. ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދަންޖެހޭ މިންވަރު ބިނާވެފައި އޮންނާނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އަށް ދިމާވެފައިވާ މައްސަލައިގެ މައްޗަށެވެ. މިސާލަކަށް އޮޕަރޭޝަނަށްފަހު ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އެކީގައި ނަގާފައިވާނަމަ، މިބޭސް މުޅި އުމުރަށް ކާންޖެހެއެވެ. ހަމަމިހެން ތައިރޮއިޑް ގެ އެހެނިހެން މައްސަލަތަކާހެދި ބޭސް ބޭނުންކުރާއިރު، މަދުވެގެން އަހަރަކު އެއްފަހަރު ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯންގެ މިންވަރު ބެލުމަށްޓަކައި ޓެސްޓް ހެދުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އަދި އެޓެސްޓްގެ ނަތިޖާއާއި އެއްގޮތަށް ބޭސް ކާންޖެހޭ ގޮތަށް ބަދަލުގެންނަން ޖެހެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް ދަށަށް ދިއުމާއެކު، ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވެ، ކަރުގައިވާ ވައިނޮޅި (ނޭވާހިނގާ ހޮޅި)، ކާތަކެތި ހިނގާ ހޮޅި  (ކާއެއްޗެތިދާ ހޮޅި) ފިތި ބަންދުވުން އަދި ކަރުގެ ދުޅައަކީ ކެންސަރު ފަދަ ކަމަކަށް ޝައްކުކުރެވޭ ފަދަ ދުޅައަކަށް ވާނަމަ، އޮޕަރޭޝަންކޮށްގެން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ނެގުމަކީ ވެސް ފަރުވާ އެކެވެ. ނަމަވެސް ހަމައެކަނި އެގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތް ދަށްވުމާއި، ދުޅައިގެ ސަބަބުން އިތުރު އުދަގޫތަކެއް ކުރިމަތިނުވާނަމަ، ތައިރޮއިޑްގެ މަސައްކަތް ދަށްވުމުގެ ސަބަބުން އޮޕަރޭޝަން ކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ނޯޓް: މިއީ މައުލޫމާތު ފެތުރުމުގެ ނިޔަތުގައި ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ.

މައުލޫމާތު:

Healthwise, W. M. (2010, 06 16). WebMD – Hypothyroidism. Retrieved 08 19, 2013, from http://www.webmd.com/: http://www.webmd.com/a-to-z-guides/hypothyroidism-topic-overview
Reference, W. M. (2013, 06 16). WebMD – Hypothyroidism. Retrieved 08 18, 2013, from http://www.webmd.com/: http://www.webmd.com/a-to-z-guides/hypothyroidism-underactive-thyroid-symptoms-causes-treatments?page=3
ޢުބައިދު, ޑ. އ. (2010, 02 09). ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ބަލިތަކުގެ ތެރެއިން ހައިޕޯތައިރޮއިޑިޒަމް. Retrieved 08 18, 2013, from http://www.haveeru.com.mv/: http://www.haveeru.com.mv/dhivehi/health/86443
ޢުބައިދު, ޑ. ޢ. (2010, 04 27). މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ތައިރޮއިޑް ދަށްވުމަކީ ދަރިފުޅަށް އަސަރުކުރާ ކަމެއް. Retrieved 08 17, 2013, from http://www.haveeru.com.mv/dhivehi/health/88988: http://www.haveeru.com.mv/dhivehi/health/88988

ކިޔާފައިވާ ޢަދަދު:7,535

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް

މާބަނޑުދުވަސްވަރު އައްސިވުން

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު – އަތްތިލައާއި، އިނގިލިތައް އައްސިވުން

 

ލިޔުނީ: ޑރ. ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ޙަމީދު

ބަލިވެއިންނަ %70 އަންހެނުންނަށް ދެއަތްތިލައާއި، އިނގިލިތައް އައްސިވުން މާބަނޑުވުމަށްފަހު ކޮންމެވެސް ދުވަސްވަރެއްގައި ކުރިމަތިވެއެވެ. ނަމަވެސް އާންމުކޮށް ގިނަ މީހުންނަށް މިކަން ކުރިމަތިވަނީ ބަލިވެއިނުމަށްފަހު، އެންމެ ފަހު6 މަހުގެ ތެރޭގައި ޚާއްޞަކޮށް އެންމެ ފަހު 3 މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އަތްފައި ފޮއްސިވާން ފެށުމަށްފަހުގައެވެ.

ސަބަބު

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ދެއަތްތިލައާއި، އިނގިލިތަކަށް ތަދުވެ، ކަށިހަރާހެންހީވެ، އައްސިވުން ކުރިމަތިވަނީ ”ކާޕަލް ޓަނެލް ސިންޑްރޯމް”(Carpal tunnel syndrome)ކިޔާ ބައްޔެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. ”ކާރޕަލް ޓަނެލް” އަކީ އަތުކުރި ނުވަތަ ކުޑަހުޅުގައި އިންނަ ”ޓަނެލް” އެކެވެ. ބޮޑުވައި އިގިލި،ޝަހާދަތް އިގިލި، މެދު އިގިލި، އަދި ކަށި އިގިލީގެ  ހަރަކާތްތައް ކޮންޓްރޯލްކުރާ ފަތިނާރު(Median nerve) ދަނީ މި”ޓަނެލް”ގެ ތެރެއިންނެވެ. ”ކާޕަލް ޓަނެލް ސިންޑްރޯމް” ޖެހުމުން މި”ޓަނެލް” ދުޅަވެ، ކުރިން ދެންނެވުނު ނާރުފިތި އަތްތިލައާއި އިގިލިތައް އައްސިވާގޮތްވެއެވެ.

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު އަތްތިލަ ދުޅަވެ، ފޮއްސިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މިގޮތަށް ފޮއްސިވެ ދުޅަވުމުން، ކާޕަލް ޓަނެލް އަށް ފިއްތާނެއެވެ. މާނައަކީ ކާޕަލް ޓަނެލްގެ ތެރެއިން ގޮސްފައިވާ ފަތިނާރަށް ވެސް ފިއްތާނެއެވެ. މިހެންވުމުން އަތްތިލައާއި، އިނގިލިތައް އައްސިވެ، ކަށިހަރާހެން ހީވާނެއެވެ.

ކާޕަލް ޓަނެލް ސިންޑްރޯމްގެ އަލާމާތްތައް

ކާޕަލް ޓަނެލް ސިންޑްރޯމް އުނދަގޫތައް ބޮޑަށް ކުރިމަތިވަނީ ނޫނީ ގޯސްވަނީ ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައެވެ. ހަދާންކުރަންވީ މިއަލާމާތްތަކަކީ އަބަދު ފެންނަން ހުންނަ އަލާމާތްތަކެއް ނޫންކަމެވެ. މާނައަކީ އަލާމާތްތައް ފެނިލާފައި ރަނގަޅުވެފައި، އަނެއްކާވެސް އަލާމާތްތައް ފެނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އާންމުކޮށް ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި :-

  • ދެއަތްތިލައާއި، އިނގިލިތައް އައްސިވުން: ޚާއްޞަކޮށް ދެއަތްތިލައިގެ ބޮޑުވައި އިނގިލި، ޝަހާދަތް އިނގިލި، މެދު އިނގިލި، އަދި ކަށި އިނގިލީގެ މެދު އިނގިއްޔާއި ކައިރިއަށްވީ ½ އައްސިވުން
  • ދެއަތްތިލައާއި، އިނގިލިތަކުގައި ރިއްސުން: ޚާއްޞަކޮށް ދެއަތްތިލައިގެ ބޮޑުވައި އިނގިލި، ޝަހާދަތް އިނގިލި، މެދު އިނގިލި، އަދި ކަށި އިނގިލީގެ މެދު އިނގިއްޔާއި ކައިރިއަށްވީ ½ ގައި ރިއްސުން
  • ދެއަތްތިލައާއި އިނގިލިތަކުގައި ކަށިހަރާހެން ހީވުން : ޚާއްޞަކޮށް ދެއަތްތިލައިގެ ބޮޑުވައި އިނގިލި، ޝަހާދަތް އިނގިލި، މެދު އިނގިލި، އަދި ކަށި އިނގިލީގެ މެދު އިނގިއްޔާއި ކައިރިއަށްވީ ½ ގައި ދިލަނަގައި، ކަށިހަރާހެން ހީވުން
  • ދެއަތްތިލައާއި، އަތުކުރި، އަދި މުލައްދަނޑީގައި ރިހުން
  • ދެއަތްތިލައާއި، އިނގިލިތަކުގެ ވަރުދެރަވެ، އަތުގެ އިނގިލިތައް ބޭނުންކޮށްގެން ކަންކަން ކުރަން އުނދަގޫވުން
  • ދެއަތްތިލައާއި، އިނގިލިތައް ދުޅަވުން، ނޫނީ ދެއަތްތިލައާއި، އިނގިލިތަކުގެ ހަން ހިކިފައިހުރުން

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ދެއަތްތިލައާއި، އިނގިލިތަކުގެ އައްސިވުން ކުޑަކުރުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް

  • ދެއަތްތިލަ ހަރަކާތްކުރުން (ހެލުވުން) އިތުރުކުރުން: މިގޮތަށް ހެދުމުން ތަދާއި، އައްސި ކުޑަވުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
  • ރޭގަނޑު ދެއަތްތިލައަށް ތަދުވެގެން ނިދިން ހޭލެވޭނަމަ ނިދަން އޮންނަގޮތް ބަދަލުކުރުން
  • ކަށިހަރައިގެންދޭ ފަރުވާ ނެގުން: ނަމަވެސް މިފަދަ ކަމެއް ކުރަންވާނީ ޑޮކްޓަރަކާ މަޝްވަރާކުރުމަށްފަހު، އެކަމުގެ ފަންނާއި، ހުނަރާއި، ތަމްރީނު ރަނގަޅަށް ލިބިފައިވާ ފަންނުވެރިއެއްގެ އެހީގައެވެ.
  • އަތްތިލައާއި، އިނގިލިތަކުގައި ހުންނަ ދުޅަ ތިރިކުރުމަށް ބާރުގަދަ ބޭސްތައް ބޭނުންނުކުރުން
  • ކަސްރަތުކުރުން: ކަސްރަތުކުރުމަކީ އައްސިވުން ކުޑަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
  • ނިދާއިރު އަތްމަތީގައި ބޯއަޅައިގެން ނުނިދުން: ރޭގަނޑު ނިދާއިރު އަތްމަތީގައި ބޯއަޅާލައިގެން ނިދުމަކީ ރަގަޅުކަމެއް ނޫނެވެ. މިގޮތަށް އޮވެ ނިދުމުން ”ޓަނެލް”އަށް ޕްރެޝަރ އިތުރުވެ، އައްސިވުން ގަދަވެއެވެ.
  • ދެއަތްތިލައާއި އިނގިލިތައް ބޭނުންކޮށްގެން ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތަކާ ދުރުހެލިވުން: މިސާލަކަށް ޓައިޕްކުރުން
  • ރޭގަނޑު ނިދާގަޑީގައި ދެއަތްތިލައާއި އަތުކުރި، ނުލެއްބޭނެ (ގުދުނުވާނެ)ގޮތް ހެދުން: އެގޮތުން ދެއަތްތިލައާއި އަތުކުރި ގުދުނުވެ، ސީދަލަށް ސާބިތުކަންމަތީ ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި ނިދާގަޑީގައި އޮއްޓު އެއް ފަދަ އެއްޗެއް އަތުގައި ހަރުކުރެވިދާނެ އެވެ.

މައުލޫމާތު:
http://www.babycentre.co.uk/a234/carpal-tunnel-syndrome-in-pregnancy
http://www.babycenter.com/0_carpal-tunnel-syndrome-during-pregnancy_234.bc

ކިޔާފައިވާ ޢަދަދު:7,535

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު – ބޮލުގައި ރިހުން

ލިޔުނީ: ޑރ. ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ޙަމީދު

ބޮލުގައި ރިހުމަކީ ވެސް ބަލިވެއިނުމަށްފަހު ވިހެއުމާއި، ދޭތެރޭ ކޮންމެ ދުވަސްވަރެއްގައި ވެސް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމެކެވެ. މިއީ މާބަނޑު އަންހެނުންގެ އެންމެ އާންމު އެއް ޝަކުވާ އެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި މިއީ އެހާ ސީރިއަސް މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އެކިމީހުންނަށް ބޮލުގައި ރިހުން ކުރިމަތިވާ މިންވަރާއި، ގިނަމަދުމިން ތަފާތެވެ. އެންމެ އާންމުކޮށް މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ވެސް ކުރިމަތިވަނީ ދިރިއުޅުމުގައި ދިމާވާ ފިއްތުންތަކާއި، ފިކުރުބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ބޮލުގައި ރިހުމެވެ.

ސަބަބު

  • ފުރަތަމަ 3 މަހުގައި ބޮލުގައި ރިއްސާ ސަބަބުތައް:
    • ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ހޯރމޯންތަކަށް އަންނަ ބަދަލުއައުން
    • ލޭގެ މިންވަރު (ވޮލިޔުމް) އިތުރުވުން
  • ފަހު 3 މަހުގައި ބޮލުގައި ރިއްސާ ސަބަބުތައް:
    • ހަށިގަނޑު ބެހެއްޓޭ ނުވަތަ ބޭއްވޭ ގޮތް ރަގަޅުނުވުން
    • މާބޮޑަށް ފަލަވެ، ބަރުހެލިވުން
    • ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ލޭމައްޗަށްދިއުން
  • އާންމުކޮށް ބޮލުގައި ރިއްސާ ސަބަބުތައް:
    • ނޭފަތު ގެ ވަށައިގެން ހުންނަ ވައިވައްދާ ހުސްތަންތަން ގައި ”އިންފްލެމޭޝަން” އުފެދުން
    • ވަރުބަލިވުން
    • ލޭގައި ހަކުރުގެ މިންވަރު ދަށްވުން
    • ރަގަޅަށް ނުނިދުން (ނިދި ފުރިހަމަނުވުން)
    • ހަށިގަނޑުން ފެނާއި، ލޮނު މަދުވުން
    • ދިރިއުޅުމުގައި ދިމާވާ ފިއްތުންތަކާއި، ފިކުރުބޮޑުވުން އިތުރުވުން
    • ކެފޭއިން ބޭނުންކުރުން މަދުކޮށްލުން: މިސާލަކަށް ކޮފީބުއިން، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން ހުއްޓާލުން
    • ލޮލަށް ބާރުކުރުން
    • މާބޮޑަށް ދެރަވެ މާޔޫސްވެ، މޮޅިވެރިވުން (ހިތާމަކުރުމުގެ ބަލި)
    • މާބޮޑަށް ބަނޑުހައިވުން

އާންމު ގޮތެއްގައި ފުރަތަމަ 3 މަހުގެ ތެރޭގައި ހޯރމޯންތަކުގެ މިންވަރު އިތުރުވެ، ލޭގެ މިންވަރު އިތުރުވުމުން ވަރަށް ގިނައިން ބޮލުގައި ރިއްސުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. އަދި މިގޮތުން ހުންނަ ބޮލުގައި ރިހުން ފިކުރުބޮޑުވުން، ހަށިގަނޑު ބެހެއްޓޭ ނުވަތަ ބޭއްވޭ ގޮތަކުން އިތުރަށް ގޯސްވުމަކީ ވެދާނެ ކަމެކެވެ.

ޕްރޯޖެސްޓަރޯން ހޯރމޯން އަކީ ރަހިމުގެ ހަމައަކަށް އަޅުވައިދީ، ލޭހޮޅިތައް ފުޅާކޮށްދޭ ހޯރމޯން އެކެވެ. ބޮލާއި، ކަދުރާގައި ހުންނަ ލޭހޮޅިތައް ފުޅާވެ، އޭގެތެރެއިން ލޭމާގިނައިން ދާން ފެށުމުން، ބޮލުގައި ރިހުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މާބަނޑުވުމުން ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވުމަކީ ދިރިއުޅުމުގައި ދިމާވާ ފިއްތުންތަކާއި، ފިކުރުބޮޑުވުމުން ކުރިމަތިވާ ބޮލުގައި ރިހުން އިތުރަށް ގޯސްކޮށްފާނެ ކަމެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ބަލިވެއިނުމުގެ ކުރިން ވެސް ބޮލުގެ އެއްފަޅީގައި ރިހުން ހުންނަ ބައެއް މީހުންނަށް މާބަނޑުވުމުން ލުއިކަން ލިބޭކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މީހުންނަށް މާބަނޑުވުމުން ބޮލުގެ އެއްފަޅީގައި ރިހުމުގެ މައްސަލަ، އިތުރަށް ގޯސްވާ ފަހަރުވެސް އާދެއެވެ.

ކުޑަކުރުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް

ދިރިއުޅުމުގައި ދިމާވާ ފިއްތުންތަކާއި، ފިކުރުބޮޑުވުންތަކުން ކުރިމަތިވާ ބޮލުގައި ރިހުން ކުޑަކުރުމަށް އަންނަނިވި ކަންތައްތަކުން އެހީތެރިކަން ހޯދިދާނެ އެވެ.

  • ހަށިގަނޑު ބެހެއްޓޭ/ބޭއްވޭގޮތް ރަގަޅުކުރުން
  • އެކަށޭނަވަރަކަށް އަރާމުކުރުން: އެގޮތުން ފަނޑު(އަދިރި)، ހިމޭން ތަނެއްގައި ލޯމަރާލައިގެން އޮވެ އަރާމުކުރެވިދާނެ އެވެ
  • ބަރާބަރަށް ކެއުން، އަދި ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި ކާތަކެތި ކެއުމުގައި ހިމެނުން: ބޮޑަށް އެދެވިގެންވަނީ އެއްފަހަރާ ބައިވަރު ކެއުމުގެ ބަދަލުގައި ކުދިއެތިކޮޅުކޮޅުން، އިރުއިރުކޮޅާ ކަމުން ގެންދިއުމެވެ.
  • ގިނަގިނައިން (ދިޔާތަކެތި) ނުވަތަ ފެންބުއިން: ގިނައިން ދިޔާތަކެތި ބުއިމަކީ ބޮލުގެ ރިހުން ކުޑަކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.
  • ތާފަނާ، ނުވަތަ ފިނިފެނުން ފޮތިގަނޑެއް ތެންމާލުމަށްފަހު ބޮލާއި ނިއްކުރި މަތީގައި އަޅާލުން
  • ތާފަނާ ނުވަތަ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ފިނި ފެނުން ފެންވެރުން
  • މަސާޖުކުރުން: އެގޮތުން ކަރާއި،ކަދުރާ،މޫނާއި،ބޯ މަސާޖުކުރުމުން ބޮލުގައި ރިހުން ލުއިކޮށްދެއެވެ.
  • ނިދިފުރިހަމަކުރުން: އެއްގަޑިއަކަށް ނިދާފައި، އެއްގަޑިއެއްގައި ހޭލަން އާދަކުރެވިދާނެ އެވެ.
  • ގަވާއިދުން ކަސްރަތުކުރުން: އެގޮތުން ހިނގާލުން، އެރޯބިކްސް ފަދަ ކަސްރަތެއް ކޮށްލެވިދާނެ އެވެ.
  • ދިރިއުޅުމުގައި ދިމާވާ ފިއްތުންތައް ކުޑަކޮށް، ފިކުރުތަކާ ދުރުހެލިވުން

ހަދާން ބަހައްޓަންވީ ބުރޫފަން، އެސްޕިރިން ފަދަ ތަދުކެޑުވުމަށް އުފައްދާފައި ހުންނަ ބޭސްތައް މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބޭނުންކުރުމަކީ ރަގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ. ޕެނަޑޯލް ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެވެ. އާންމުކޮށް ބޮލުގެ އެއްފަޅީގައި ރިހުމަށްދޭ ބޭސްތައް ވެސް މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބޭނުންކުރުން ރަގަޅެއް ނޫނެވެ.

މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބޮލުގެ އެއްފަޅީގައި ރިހުން ހުންނަ މީހެއްނަމަ، ބޮލުގެ އެއްފަޅީގައި ރިހުން ގޯސްކޮށްފާނެ ކަންތައްތަކާ ތަކެއްޗާއި، ދުރުހެލިވުން މުހިއްމެވެ. އާންމުކޮށް ބޮލުގެ އެއްފަޅީގައި ރިހުން ގޯސްކުރާ ކަންތައްތައްތަކާ، ތަކެތީގެ ތެރޭގައި:-

  • ޗޮކްލެޓް
  • ޗީޒް
  • ޔޯގަޓް
  • ބަނގުރާބުއިން
  • ޕީނަޓް
  • ޔީސްޓް އަޅައިގެން ހަދާފައި ހުންނަ ޕާން
  • ދަޅުގައި ބަންދުކޮށްފައި ހުންނަ އެއްގަމު މަސް ފަދަ ތަކެތި
  • މާހުތްކޮށް ހުންނަ ކްރީމް

ބޮލުގައި ރިހުން ހުރުމާއިއެކު، މޭނުބައިކުރުން، ހުންއައުން، ލޮލުގެ ކުރިމަތީގައި އެތިކޮޅުތަކެއް އުޅޭހެން ހީވުން، ލޮލުގެ ފެނުންކޮށިވުން، ބަނޑުގެ ކަނާތްފަރާތުން މަތީގައި ރިހުންހުރުން، މޫނާއި، އަތްފައި ފޮއްސިވެ ދުޅަވުން، ބޮލުގައި ރިހުން ރަގަޅުނުވެ، ގިނައިރުތަކެއްވުން އަދި ބޭސް ބޭނުންކުރުމުން ބޮލުގައި ރިހުން ލުއިނުވުން، މިއިންކަމެއް މެދުވެރި ވެއްޖެނަމަ ޑޮކްޓަރަކާއި މަޝްވަރާކުރުމަކީ އެދެވިގެންވާ ކަމެކެވެ. ބޮލުގައި ރިހުމަށް ބޭހެއް ނެގުމުގެ ކުރިން ޑޮކްޓަރެއްގެ ލަފަޔާ އިރުޝާދު ހޯދުމަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.

މައުލޫމާތު:
http://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/pregnancy-week-by-week/expert-answers/headaches-during-pregnancy/faq-20058265
/http://www.americanpregnancy.org/pregnancy-health/headaches-and-pregnancy/
http://www.babycentre.co.uk/a549297/headaches-natural-remedies
http://www.babycenter.com/0_headaches-during-pregnancy_2035.bc

ކިޔާފައިވާ ޢަދަދު:7,535

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް